Texas woman charged for Female Genital Cutting: Sahiyo press statement

A woman from Houston, Texas (USA) has been charged under federal United States’ law for transporting a minor out of the country for the purpose of Female Genital Mutilation/Cutting (FGM/C). 

According to the Federal Bureau of Investigation (FBI) which is investigating this case, the 39-year-old woman allegedly transported the child sometime between July 10 to October 14, 2016. 

This is the first time that the US Department of Justice has indicted anyone under this specific clause of the US anti-FGM/C law, i.e, transporting a minor girl outside of US borders to facilitate the practice of genital cutting. While FGM/C has been illegal in the United States since 1996, this clause was introduced in 2013. 

The FBI is investigating the case with the support of the Human Rights Violators and War Crimes Center, a government agency that works to identify, locate and prosecute human rights abusers in the US. 

While further details about this case are awaited, it is important to note that the Houston woman has not been charged under the new federal anti-FGM/C law that was signed by the US President on January 5. Since the alleged crime took place in 2016, she has been charged under section 116(d) of the older federal law against FGM/C.

The older federal law has been the subject of controversy since April 2017, when two Michigan doctors and six other members of the Dawoodi Bohra community became the first people to be prosecuted for performing/facilitating FGM/C on at least nine minor girls in the Michigan area. In November 2018, even though a US District Court judge acknowledged that FGM/C was a “despicable” practice, he ruled that the federal law prohibiting it was unconstitutional. 

This ruling was based on a technicality: the judge stated that FGM/C is considered a “local criminal activity” to be looked into at the state level rather than the federal or national level. The ruling triggered a controversy because it placed girls in the US at the risk of being cut. Only 39 out of 50 US states currently have laws prohibiting FGM/C, allowing room for girls to be transported across state borders to be subjected to the practice. 

The new “Stop FGM Act of 2020”, signed by the government this month, closes this loophole and allows federal authorities to prosecute people suspected of carrying out FGC anywhere in the country. 

Sahiyo statement:

We at Sahiyo have been advocating for a complete end to the harmful practice of Female Genital Cutting, also known as Khatna or Khafz in the Dawoodi Bohra community, since 2015. FGC is a violation of the rights and bodily integrity of women and girls, and can have long-term physical, psychological and sexual consequences for them. 

In light of this indictment of the Houston woman, we strongly urge members of all FGC-practicing communities to completely abandon this age-old ritual, not just because it is illegal in the US and several other countries, but because it is harmful, patriarchal, medically unnecessary, and detrimental to the well-being of girls and women. 

At the same time, we also urge all global media publications to report on this case — and on the subject of FGC — with sensitivity and nuance. We request the media to refrain from vilifying specific communities, or using terms such as “barbaric” or “mutilation” that might trigger a survivor’s trauma. To learn more, check out Sahiyo’s Guide: A Resource Guide To Best Practice For Sensitive and Effective Reporting on FGM/C.

For more information, email info@sahiyo.com or to contact Sahiyo U.S., email mariya@sahiyo.com.

એક સાઈકોથેરૅપિસ્ટ તરીકે, હું ક્યારેય ખતનાની ભલામણ નહિં કરું

(This article was first published in English on December 10, 2016. Read the English version here.)

લેખક : અનામી

ઉંમર : 36 વર્ષ

દેશ : ભારત

હું એક માનસિક આરોગ્ય ચિકિત્સક છું અને છેલ્લા 16 વર્ષોથી હું તેનું કાઉન્સેલિંગ અને થેરાપી આપી રહી છું. મારા ઘરનાં લોકો મારી એક કઝિનની સેરિમનિ વિષે બોલતા હતા ત્યારે અનાયાસે જ મને ‘ખતના’(ટાઈપ 1 એફ.જી.એમ.) વિષે જાણવા મળ્યું. હું વધારે માહિતી મેળવવા માંગતી હતી. મને સમજાયું નહિં કે હું પણ તે પ્રક્રિયા હેઠળથી પસાર થઈ હતી. મને વધારે કંઈ યાદ નથી, બસ આટલું કે મને બળતરા થતી હતી અને ત્યારબાદ મારી માં અને નાની દ્વારા તપાસવામાં આવી રહી હતી.

તે એક હરામની બોટી હતી જેને મારા શરીરમાંથી કાઢી નાખવામાં આવી હોવાથી મારે તે વિષે ક્યારેય વાત કરવી જોઈએ નહિં તેવા વાતાવરણમાં હું મોટી થઈ. મને કહેવામાં આવ્યું હતુ કે હવે તુ શુદ્ધ થઈ ગઈ છે. હું મોટી થઈ તેમ મેં સાઈકૉલોજીનો અભ્યાસ કર્યો, હું એફ.જી.એમ. વિષેનો એક આર્ટિકલ વાંચતી હતી ત્યારે અચાનક જ મને સમજાય ગયું કે તે દિવસે મારી સાથે શું બન્યું હતુ. મને ધક્કો લાગ્યો પરંતુ, તેને સ્વીકારવા સિવાય મારી પાસે કોઈ વિકલ્પ નહોતો કારણ કે જે કંઈ બન્યું તેની કોઈ અસર સમજાઈ નહોતી – મારા પ્રગતિશિલ માં-બાપને પણ નહિં.

મારૂં જીવન અન્ય છોકરીઓની જેમ આગળ વધવા લાગ્યું. મારૂં લગ્ન જીવન, ખાસ કરીને સેક્સ પર તેની કોઈ અસર થઈ નહિં. મારૂં સેક્સ્યુઅલ જીવન અને ઑર્ગેઝમ્સ પણ સંતોષપૂર્ણ હતા અને મેં મહેસુસ કર્યું કે મારા પર ખતનાનીં કોઈ મોટી અસર થઈ નહોતી અથવા સાત વર્ષની ઉંમરે હું જે પ્રક્રિયા હેઠળથી પસાર થઈ તેનાં આઘાતનો સામનો કરવા મેં એ બાબતને એકદમ દબાવી દીધી હતી.

જો કે, મને યાદ છે કે બાળકનાં જન્મ સમયે મારે એપિસિઓટોમી પ્રક્રિયા કરાવવી પડી હતી. UNFPA દ્વારા કરવામાં આવેલ એક સ્ટડી અનુસાર, એક સામાન્ય બૈરીની સરખામણીએ જે બૈરી પર જેનિટલ કટિંગની પ્રક્રિયા કરવામાં આવી હોય તેને સિઝેઅરિયન સેક્શન અને એપિસિઓટોમી ની વધારે જરૂર પડે છે અને બાળકનાં જન્મ પછી વધારે સમય હૉસ્પિટલમાં રહેવું પડે છે.

આ વર્ષની શરૂઆતમાં પીઅર સુપરવિઝનમાં, મારી સાથે જે કંઈ બન્યું તેની પ્રક્રિયાને મેં ધીરે-ધીરે સમજી અને તેને જીવનનાં એક ભાગ રૂપે લીધી. મને એ બાબત પાછળથી સમજાઈ કે એફ.જી.એમ. ની અસરો થાય છે. હકીકતમાં તે આત્માને જખમો આપે છે અને આપણને આશ્ચર્ય થાય કે શું આ પ્રક્રિયા કરવી ખરેખર જરૂરી છે.

ખતના પ્રક્રિયા લાંબા સમય સુધી માનસિક તણાવ આપી શકે છે. કુટુંબનાં સભ્યો દ્વારા ભરોસો તોડવાની લાગણીને કારણે તે બચ્ચાઓનાં વર્તનમાં ગરબડ પેદા કરી શકે છે. મોટી છોકરીઓ પણ બેચેની અને તણાવ મહેસુસ કરી શકે છે.

જે આવી બધી બાબતો સમજે છે, તેવા એક મનોચિકિત્સક તરીકે શું હું ખતનાની ભલામણ કરીશ? ના, હું ભલામણ નહિં કરું કારણ કે, મને લાગે છે કે તેનો મુખ્ય હેતુ બૈરીઓની સેક્સ્યુઆલિટી પર નિયંત્રણ લાવવાનો છે. હું તેની વ્યાખ્યા લિંગ આધારીત હિંસા રૂપે કરીશ.

महिला जननांग विकृति के प्रति एक माँ का बहादुर फैसला

(यह लेख पहली बार 23 मई 2017 को अंग्रेजी में साहियो द्वारा प्रकाशित हुआ था. Read the English version here and the Gujarati translation here.)

लेखक: अज्ञात

उम्र: 30
देश: यूनाइटेड स्टेट्स

खतना शब्द और इस प्रथा से मेरा पहली बार आमना-सामना तब हुआ जब मैं 15 साल की थी। मैं एओएल इंस्टैंट मैसेंजर पर एक दोस्त के साथ चैटिंग कर रही थी और उसने मुझे पूछा क्या मेरा कभी खतना हुआ था। उस समय तक, मैं इस प्रथा के बारे में या इस बात से पूरी तरह अनजान थी कि इसे मेरे बोहरा समुदाय में कम उम्र की लड़कियों पर किया जाता है।  मुझे पता नहीं था कि मैं अपनी दोस्त को क्या जवाब दूँ। मैंने सोचा कि शायद मेरा खतना मेरे जन्म होने पर ही किया गया होगा, ठीक वैसे जैसे बच्चे के जन्म पर छट्ठी (नामकरण) या अक़ीका (बकरे की कुर्बानी) किया जाता है।  

मैंने फौरन ही अपनी माँ से खतना के बारे में पूछा और यह भी पूछा क्या उन्होंने मेरा कभी कराया था या नहीं। उनका जवाब था, “नहीं बेटी, मैंने तुम्हारा नहीं होने दिया था।” और अधिक फुसफुसाहट और काफी घबराई हुई आवाज़ में उनहोंने कहा, “लेकिन किसी को बताना नहीं।” मैंने उनका पीछा किया, मैं उनसे पूछ रही थी आखिर यह होता क्या है। मेरी माँ को यह समझाने में मुश्किल हुई कि यह क्या है या यह क्यों किया जाता है। वह कह पाईं कि लड़कियों के “गुप्तांग” में काटा जाता है। उन्होंने आगे कहा कि हाँ, सात साल की उम्र में वह इससे गुजर चुकी थी, लेकिन उनहोंने अपनी बेटियों के साथ ऐसा नहीं होने दिया, क्योंकि उनके खतना ने उनको भयानक शारीरिक और भावनात्मक दर्द दिया था और वो दर्द उनके साथ जीवन भर रहा है।

उस समय, मैं इस बात की अहमियत नहीं समझ पाई कि क्यों मेरी माँ ने मेरे और मेरी बहनों पर खतना नहीं करवाने का फैसला लिया और क्यों वह चाहती थी कि इसके बारे में मैं किसी से कुछ न कहूँ।

खतना के बारे में प्राथमिक जानकारी लेने के कुछ वर्षों बाद, मैं मेरी स्थानीय मस्जिद में औरतों की मीटिंग में थी। किसी ने हमारी मौलवी की बीबी, जिनको बहनसाब कहते हैं, उनसे खतना के बारे में पूछा। बहनसाब ने जवाब़ दिया कि यह औरतों में यौन आनंद को बढ़ाने के लिए किया जाता था और यह समुदाय की सभी औरतों के लिए जरूरी है। मैंने अपनी माँ से कुछ साल पहले इससे ठीक उल्टी बात सुनी थी, और बहनसाब की बातें मुझे चक्कर में डाल रही थीं। हाँ, जब बहनसाब ने कहा कि यह प्रथा सब औरतों के लिए जरूरी थी, तब मुझे समझ में आया की क्यों मेरी माँ ने मुझे किसी को यह बताने से मना किया था कि मेरा खतना नहीं हुआ है। मेरी माँ को डर था समुदाय के आदेश के खिलाफ जाने पर उनके या उनके परिवार के साथ बुरा हो सकता था, और इसीलिए, उनहोंने अपना प्रगतिशील फैसला सब से छुपा के रखा।

आज, एक व्यस्क महिला के रूप में मैं खतना के शारीरिक और भावनात्मक नुक्सान को समझ सकती हूँ, और मैं अपनी माँ के फैसले की सराहना करती हूँ। मैं सोच भी नहीं सकती हूँ जिन महिलाओं के साथ यह हुआ उनको अपनी रोजमर्रा की जिंदगी में क्या झेलना पड़ता होगा। मुझे लगातार डर लगता है कि यह प्रथा अभी भी जारी है (हालाँकि यह अधिकतर गुप्त है) और “परंपरा” के अलावा अधिकतर लोगों के पास कोई वाजिब मेडिकल कारण नहीं हैं इसे  जारी रखने के लिए। मुझे उम्मीद है कि जैसे-जैसे लोग इस प्रथा और इससे जुड़े नुक्सान के बारे में जानते जाएँगे, समुदाय के भीतरसे परंपरा के नाम पर छोटी बच्चियों के अंग की विकृति की इस नुक्सानदायक प्रथा को रोकने की कोशिशें बढ़ती जाएँगी।

मेरी अनुमति के बिना मेरे सबसे गुप्त अंगों को काटा गया

(This article was originally published in English on November 5, 2016. Read the English version here.)

उम्र: 64

देश: संयुक्त राज्य अमेरिका

महिला जननांग विकृति या FGM के खिलाफ खड़े होने का समय आ गया है। यह लंबे समय से बाकी है। यह तब भी सही नहीं था जब मेरी माँ इससे गुज़री, यह तब भी सही नहीं था जब मैं इससे गुज़री और यह तब भी सही नहीं था जब मैंने अपनी बेटी के साथ यह होने दिया (मेरे माता-पिता के दबाव में)।

जिस दिन भारत में मेरे साथ एफजीएम किया गया था, मुझे उस दिन की याद है। मैं लगभग छह या सात साल की थी। मेरे भाई, जो मुझसे उम्र में बड़ा था, उसको एक दोस्त के घर पर खेलने के लिए दूर भेज दिया गया था। एक महिला, जिसे मैंने पहले कभी नहीं देखा था, वह आयी और मुझे मेरे माता-पिता के बेडरूम में ले जाया गया जहां एफजीएम किया गया था।

मुझे लगता है कि उस घटना और उस दिन की असहज स्मृति को मैंने दबा दिया है – बस उस महिला और मुझे नीचे लिटाए रखने वाली मेरी माँ की तस्वीर को छोड़कर। मुझे याद नहीं है कि खतना के पीछे का कौनसा कारण मुझे बताया गया था। लेकिन मुझे याद है कि मेरी अनुमति के बिना मेरे शरीर के सबसे गुप्त अंग के साथ जो किया गया था, उससे मैं बहुत नाराज़ थी। यह मेरे जिस्म पर अतिक्रमण था। सबसे अधिक, मुझे इस बात पर नाराजगी है कि जिस व्यक्ति पर मैंने उस छोटी उम्र में जीवन में सबसे अधिक भरोसा किया था, उनहोंने मेरे साथ ऐसा होने दिया। हो सकता है, इसीलिए, मेरा एक हिस्सा है जो मेरी माँ को माफ नहीं कर सकता है और मुझे आश्चर्य है कि मेरी बेटी ने मुझे उसी काम को करने के लिए माफ कर दिया है।

एफजीएम को सही दिखाने के लिए इसे धर्म के लिबास में ढका जा रहा है। पर जल्द ही साहियो जैसे संगठन इस क्रूर प्रथा को बंद कर देंगे। जब तक सैयदना एफजीएम की निंदा नहीं करते हैं, और अपनी बात अमल नहीं करते हैं, तब तक मुझे खुद को दाउदी बोहरा कहने में शर्म आएगी।

टैटू, महिला खतना और पाखंड

(This piece was originally published in English on November 25, 2016. Read the English version here.)

अज़रा एदनवाला

उम्र: 21

देश: अमेरिका / भारत

कुछ समय पहले मैं साहियो नाम के एक संगठन से मुख्तलिफ हुई। उस समय तक मैंने अपने खतने के बारे में कभी सोचा नहीं था। सच कहु तो मुझे पता ही नहीं था की इसका मतलब क्या है। जब मैंने उन महिलाओं के लेखों को पढ़ा, जिनका खतना हुआ था, तब मुझे एहसास हुआ की इस भयानक परंपरा का एक शिकार मैं भी थी। मैंने तो बस इस याद को अंतर्मन में दबा दिया था, क्यूंकि मैं नहीं जानती थी की ये परंपरा कहाँ से आयी और इसका मतलब क्या है।

मैं शायद 5 या 6 साल की थी। अपने परिवार के साथ छुट्टी पर थी। गुजरात में कोई इलाका था, जहाँ तक मुझे याद है। इसके अलावा और कुछ याद नहीं, सिवाय दर्द से भरे कुछ छितरे-बिटरे पलों की।

मुझे एक गंदे से बाथरूम में ले जाया जाना याद है, साथ में एक पुरूष या एक महिला थीं, सफ़ेद कपड़ों में। मुझे कैंची याद है, और मुझे खून देखना याद है। मुझे रोना याद है। क्योंकि मेरे जननांगों पर एक पट्टी लगाई गई थी। मुझे याद नहीं है कि किसी ने मुझे बताया हो, कि मेरे साथ अभी यह सब क्या हुआ था या क्यों हुआ था। सब कुछ हमेशा की तरह चलता रहा, मानो कुछ घटा ही न हो। और मैंने भी उसे मान लिया, क्यूंकि मुझे यह पता ही नहीं था की मेरे शरीर के साथ क्या किया गया है।

वैसे तो मेरे खतना ने न ही मेरे मन पे कोई गहरी छाप छोड़ी है, न ही मेरे जीवन जो किसी तरह बदला है।

हालांकि जो चीज़ मुझे खुरेदती है वह यह है की आखिर ये शरीर मेरा है, और किसी को भी इसे बदलने का कोई भी अधिकार न तो कभी था, न है। खासकर वैसे हानिकारक बदलाव जो “जैसे चलता है, वैसे चलने दो” की सोच के साथ आएं।

तीन साल पहले मैंने अपना पहला टैटू करवाया था। जब मेरे एक रिश्तेदार ने मेरे शरीर पर इस टैटू को देखा, तो उन्होंने कहा, “तुम मुस्लिम हो। और हमारा धर्म यह बताता है कि शरीर को ठीक उसी तरह अपनी कब्र में लौटना चाहिए, जैसा की वह माँ की कोक से निकला था। दूसरे शब्दों में कहा जाए, तो हमें अपने शरीर में कोई बदलाव नहीं करना चाहिए और इसे वैसे ही स्वीकार करना चाहिए जैसा की हमें अल्लाह ने दिया है। अगर ऐसा है, तो मेरे गुप्तांगों को क्यों काट दिया गया? यह कैसा पाखंड है?

कोई भी धर्म सिर्फ अपने सुविधानुसार अपने नियम नहीं बना सकता। हमें यह समझना होगा की धर्म आखिर हमीं ने बनाया है, और हमें उन रीती-रिवाज़ो का पालन करना छोड़ना होगा जो परंपरा के नाम पर चलती आ रही है।

हम एक आधुनिक समाज में रहते हैं, और जहां हम अभी हैं उस जगह पर हम इसलिए पहुँचे हैं क्योंकि हमने परिवर्तन को अपनाया। महिला जननांग खतना इस्लाम में एक महिला के आस्था को निर्धारित नहीं कर सकता है। मुझे यह प्रथा बड़ी छिछली लगती है, और मुझे नहीं लगता कि किसी को भी इस प्रथा का पालन करना चाहिए, विशेष रूप से छोटे बच्चों को, जिनको पता ही नहीं है कि उनके साथ क्या हो रहा है।

हो सकता है की खतना का मुझपर ज़्यादा गहरा असर नहीं पड़ा है, लेकिन ऐसी बहुत सी महिलाएं है जिन पर असर हुआ है। प्रत्येक महिला को अपने शरीर पर अधिकार होना चाहिए क्योंकि ऐसे भगवन में विश्वास रखने का कोई मतलब नहीं है जो जाहिर तौर पर ऐसी भयानक और अमानवीय प्रथा का समर्थन करते हैं।

બધા નુક્શાનો શારીરિક નથી હોતા અને દરેક ધર્મ સંપૂર્ણ રીતે નૈતિક નથી હોતો

(This essay was originally published in English on September 21, 2018. Read the English version here.)

લેખક : ઝીનોબીયા

ઉંમર : 27 વર્ષ

દેશ : ભારત

આજે સોશિયલ મીડિયા પર અન્ય બાબતોની સાથે-સાથે મહિલાઓને સશક્ત કરવા, પોતાનો નિર્ણય પોતે જ લેવા, વ્યક્તિની ગોપનીયતાના અને તેના શરીરના ઉલ્લંઘન વિષે અને સંમતિની ભૂમિકા વિષેના વિચારો અને અભિપ્રાયો સાથે ગુસ્સો વ્યક્ત થતો જોવા મળે છે.અમુક લોકો એવી વાતો કરે છે કે બળાત્કારીઓને ફાંસી દઈ દેવી જોઈએ છે તો અમુક લોકો જાતિય છેડછાડ અને મહિલાઓની છેડતી કરતા લોકોને સજા કરવા વિષેપણ વાતો કરી રહ્યાં છે જેથી, જમીની સ્તર પર યોગ્ય પગલાં લઈ શકાય અને આવા લોકો છોકરીઓને પરેશાન કરતા પહેલાં બે વાર વિચાર કરે.

પરંતુ, જ્યારે એક 7 વર્ષની અસહાય છોકરીનો બીજું કોઈ નહિં પણ તેમનું પોતાનું કુટુંબ અને સમાજ ગેરલાભ ઉઠાવે ત્યારે શું થાય છે? તેના માટે કોણ જવાબદારી લે છે?હું અહીં મારી પોતાની તકલીફો રજૂ કરવા નથી ઈચ્છતી પરંતુ, તમારી માહિતી માટે થોડી મૂળભૂત હકીકતો રજૂ કરવા ઈચ્છું છું. હું ભારતમાં મોટી થયેલી એક બોહરા મુસ્લિમ છું. જ્યારે વિશ્વ આપણને શાંત, શાંતિપ્રિય, વ્યવસાયમાં સમૃદ્ધ એવો સમાજ માને છે ત્યારે આપણે 6-7 વર્ષની નાનકડી છોકરીના અંગછેદનની એક ગુપ્ત પરંપરાને અનુસરીએ છીએ, જેને આપણે ખતના કહીએ છીએ.

આ પ્રથા પુરુષો માટે કેવી રીતે આરોગ્યની દ્રષ્ટિએ “જરૂરી” છે અને અંતે, તે તેમના સેક્સ જીવનમાં મદદરૂપ થાય છે તે વિષેની ઘણી દલીલો કરવામાં આવે છે પરંતુ, અધિકાંશ શિક્ષિત અને સંસ્કારી લોકો એ બાબત સાથે સહમત છે કે આ પ્રથા એક બૈરીના શરીરિક, માનસીક અને ભાવનાત્મક આરોગ્ય માટે નુક્શાનદાયક છે, ખાસ કરીને એટલા માટે કે તેના પર કોઈ દેખરેખ રાખવામાં આવતી નથી અથવા અધિકાંશ આવી પ્રક્રિયાઓ બૅસમેન્ટોમાં એક અશિક્ષિત બૈરી દ્વારા કરવામાં આવે છે.આ પ્રથાને વિશ્વના અન્ય પ્રદેશોમાં આધિકારીક રીતે “ફીમેલ જેનિટલ મ્યૂટિલેશન (એફજીએમ)” કહેવામાં આવે છે અને તેને અસહાય છોકરીઓ પર થતા અપરાધ તરીકે માનવામાં આવે છે.

શા માટે? શું કારણ છે?

અમુક લોકો પવિત્રતા વિષે તો, અમુક લોકો પિતૃપ્રધાનતા વિષે વાત કરે છે. અમુક લોકો તેને એક આદેશરૂપ પરંપરા હોવાને કારણે માને છે અને જો એક મૌલા તેને ફરજિયાત કહે તો તેને નામંજૂર કરવાની હિંમત કોણ કરે? અમુક લોકો દબાણને વશ થઈને માને છે તો, અમુક લોકો બ્લૅકલિસ્ટ થવા અથવા વીરોધીનું લૅબલ લાગવાના ડરથી માને છે.જે લોકો ઉત્તર માગે છે તેમના માટે એવો પ્રચલિત જવાબ આપવામાં આવે છે કે તે એક બૈરીની જાતિય ઈચ્છાઓને નિયંત્રણમાં અથવા અંકુશમાં રાખવા માટે કરવામાં આવે છે. એ બાબત સાચી હોય શકે કેજ્યારે આપણે રણોમાં અને સમૂહ (ટ્રાઈબ્સ)માં રહેતા હતા અને લોકો હંમેશા અન્ય વ્યક્તિની બૈરીને ઉપાડી જવા માટે આતુર રહેતા હતા તેવા યુગમાં, કદાચ આ પ્રથા મદદરૂપ થઈ હશે.

આજે કોઈપણ કારણ હોય તો પણ, શું તેનો કોઈ અર્થ છે ખરો? તમારો ઉદ્દેશસારોહોય તો પણ,એક બૈરીની સંમતિ વિના તેણીના શરીર સાથે શું કરવું એ નક્કી કરવાનો તમને કોઈ અધિકાર નથી.તમે કોઈપણ હો, તમારો ઉદ્દેશ કોઈપણ હોય તો પણ, નુક્શાન થયું છે અને તમે કોઈ ગુનેગારથી ઓછા નથી.

પિડીતો માટે તેનો અર્થ શું છે?

આપણા દ્વારા અનુસરવામાં આવતી પ્રથા આક્ષેપ અનુસાર ‘ટાઈપ 1’ પ્રકારની છે અને તે આફ્રિકન સમુદાયો દ્વારા અનુસરવામાં આવતી ‘ટાઈપ 2’ અને ‘ટાઈપ 3’ થી (ગંભીરતાના સ્તરના આધારે) અલગ છે.વર્લ્ડ હૅલ્થ ઑર્ગેનાઈઝેશનની માન્યતા મુજબ, ટાઈપ 1 પ્રકારના એફજીસીને ક્લિટોરલ હૂડ અને/અથવા ક્લિટોરિસ કાપવા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે, જેના ઘણાં શારીરિક અને માનસિક દુષ્પરિણામો જોવા મળે છે જેમ કે, ચેપ લાગવા, વધારે પડતો રક્તસ્ત્રાવ થવો, પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થવી વિગેરે. ઘણી જુવાન છોકરીઓ વિશ્વાસઘાત, અસહાય અને મૂંઝવણ મહેસુસ કરતી હોવાના કારણે,આ પ્રથા માનસિક આરોગ્ય પર પણ વિપરિત અસર કરી શકે છે. તેમજ, આ આઘાતના પરિણામે, બાળક જાતિય સંબંધ બાંધવામાં પણ ડર અનુભવી શકે છે અને તેમનામાં સમાજના સભ્યો પ્રત્યે અવિશ્વાસનું નિર્માણ પણ થઈ શકે છે.

પરંતુ, હજારો બૈરીઓએ આ પ્રથાને અનુસરી છે અને દાવો કરી રહી છે કે તેમને કોઈ જાતિય સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડ્યો નથી?

જે રીતે અધિકાંશ લોકો તેમના બેડરૂમમાં શું થાય છે તે વિષે અન્ય લોકોને વાત કરતા નથી, તેમ એફજીએમના સર્વાઈવરો પણ તેમની સેક્સ લાઈફ વિષે જાહેરમાં વાત કરતા નથી. તેમાંની ઘણી બૈરીઓ પીડાથી ચીસો પાડતી હોય છે અથવા “બેડરૂમમાં”એક આરોગ્યપ્રદ જીવન જીવી શકતી નથી.તેમાંની ઘણી બૈરીઓ ડૉક્ટરો, સેક્સોલોજિસ્ટ્સ, કાઉન્સેલર્સ અને થેરૅપિસ્ટ્સની નિયમિત દરદીઓ હોય છે.હાં, તેઓ ગર્ભવતિ થવાનું (જે આજે મરદ સાથે અથવા મરદ વિના કરવું વધારે મૂશ્કેલ નથી) મેનેજ કરી લે છે પરંતુ, શું એ પ્રક્રિયા પીડા મુક્ત છે? નહીં.

બધા લોકો ડિવોર્સનો દર વધવા વિષે વાતો કરે છે પરંતુ, આ દર શા માટે વધી રહ્યો છે તે કોઈ સમજતું નથી. તેઓ એ જોતા નથી કે બૈરીઓ પર તેમના ઉછેર દરમિયાન જ ઘણાં બધા નિયંત્રણો લાદવામાં આવે છે. મરદ હોય કે બૈરી, તેને સંબંધી બધી બાબતો પહેલાંથી જ નક્કી કરેલી હોય છે, આ એવું નથી લાગી રહ્યું કે આપણે એવા સમાજમાં મોટા થઈ રહ્યાં છીએ જ્યાં નેતાઓ અથવા સ્વતંત્ર નિર્ણયકર્તાઓને ઉછેરવામાં આવી રહ્યાં હોય. આપણે બ્રેઈનવૉશ કરેલા શિષ્યોના એક ટોળાં જેવા છીએ અને હાલનાં, #metoo ની ક્રાન્તિને કારણે બૈરીઓએ તેમનો અવાજ ઉઠાવવાની એક શરૂઆત કરી છે.

મારી સ્ટોરી

હાં, મારા પર પણ ‘ખતના’ પ્રક્રિયા કરવામાં આવી હતી. મને બધું તો યાદ નથી પરંતુ, અમુક બાબતો યાદ છે. મને “કોઈ આન્ટી” ને મળવા લઈ જવામાં આવી હતી અને મને યાદ છે કે ત્યારે મને કોઈ સારી લાગણી નહોતી થતી પરંતુ, આપણને જેમ કહેવામાં આવે તેમ આપણે કરીએ છીએ. અમે કલકત્તાના તેના અંધકારમય ઘરમાં ગયા અને તેણીએ મને ભારતીય શૈલીના શૌચાલય પર પહોળા પગ કરીને ઊભા રહેવા માટે કહ્યું અને મને લોહી નીચે પડતું દેખાયું. બસ મને આટલું જ યાદ છે.

મને બરાબર યાદ છે કે ત્યારપછી અઠવાડિયા સુધી મને પેશાબ કરવામાં પીડા થતી હતી. આ ચર્ચા રાત્રિભોજનની ચર્ચા જેવી ઔપચારિક ના હોવાથી, ત્યારપછી તે વિષે ક્યારેય વાત કરવામાં આવી નહિં. 16 વર્ષની ઉંમરે, જીન સૅસનની બૂક – પ્રિંસેસ દ્વારા મને આ ‘મુસ્લિમ પ્રથા’ વિષે ખબર પડી. સાઉદી અરૅબિયામાં બૈરીઓ સાથે કરવામાં આવતી ભયાનક બાબતોની સાથે-સાથે આ પ્રથાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યુ હતું જેણે મારી યાદ તાજા કરી દીધી હતી.

પહેલાં તો હું ડરી અને ભયભીત થઈ ગઈ અને મને સમજાતું નહોતું કે આ માહિતીનું શું કરવું.મને એ બાબતસમજાઈ નહિં કે શા માટે કોઈ મારી સાથે આવું ભયાનક કૃત્ય કરે? તેનો ઉદ્દેશ શું હતો? શું કોઈ ધાર્મિક કારણ હતું? શું કોઈ તબીબી કારણ હતું? ધીમે-ધીમે હું મારી ઉંમરના અન્ય લોકોને તે વિષે પૂછવા લાગી.ઈન્ટરનેટ મારી મદદે આવ્યું અને મેં આ ‘જંગલી’ પ્રથાને વધારે સમજવાનું શરૂ કર્યું કે કેવી રીતે તે આપણા પિતૃપ્રધાન દુનિયાની એક બીજીસાઈડઈફેક્ટ છે જ્યાં કોઈપણ મરદ એ નક્કી કરી લે છે કે બૈરીઓએ કેવી રીતે જીવવું અને તેમના માટે શું યોગ્ય છે.

મને એ બાબત સમજાઈ નહીં કે કેમ એક માતા-પિતા તેમના બાળકો સાથે આવું થવા દે છે. જ્યારે તમારી દીકરી નિર્દોષતાની ચરમસીમા પર હોય અને ફક્ત તમારો નિસ્વાર્થ પ્રેમ ઈચ્છતી હોય ત્યારે, તમે તેણી સાથે વિશ્વાસઘાત કરો છો અને અંતે તમે તેણીને એવા રાક્ષસને સોંપી દો છો જે તેણી સાથે આવું કૃત્ય કરે છે?

તમારો ધર્મ તમને તેણીના શરીર પર અંગછેદન કરવાનું કહે છે અને તમને તેમાં કંઈ ખોટું નથી લાગતુ?અને તેના કારણે ઉત્પન્ન થતા શારીરિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક પ્રત્યાઘાતોનું શું? જીવનભર તેણીએ આવી પીડાનો સામનો કરવો પડે છે. અને જો તમને ખરેખર આ બાબત ખોટી ના લાગતી હોય તો પછી શું કામતમે તેને આમ ગુપ્ત રાખો છો? શા માટે તેખાનગી રીતેકરવામાં આવે છે? તેના વિષે બધાને વાત કરો, તમે જેમ મિસાક ઉજવો છો તેમ તેની પણ ઉજવણી કરો? ફક્ત મિસાકની ઉજવણી જ શા માટે કરો છો? ખરેખર, કેટલાક અપવાદરૂપ લોકો પણ હોય છે. મારૂં સારૂં ઈચ્છતા ઘણાં લોકો મને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે તેમાં મારો કોઈ દોષ નથી અને મારે એ બાબત વિષે ચિંતા કરવી જોઈએ નહીં અને મારો ઉત્તર હોય છે કે “હાં, હું જાણું છું કે મારો કોઈ દોષ નથી અને તેમ છતાં, મારે જ તેની કિંમત ચૂકવવી પડે છે”.

સૌથી દુઃખદ બાબત એ છે કે ઘણી બધી એવી છોકરીઓ છે જેને આજે પણ ખબર નથી અથવા યાદ નથી કે તેમની સાથે પણ આવું બન્યું છે. તેઓ એવા ખ્યાલ હેઠળ જીવે છે કે સેક્સ એ ખરાબ અને પીડાદાયક બાબત છે અને કદાચ તેમનામાં જ કોઈ સમસ્યા છે. અધિકાંશ રીતે આપણને આવું જ શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. હું સહિયોની ખૂબ જ આભારી છું કે તેમણે બૈરીઓ માટે આવું એક અદભૂત પ્લૅટફોર્મ ઊભું કર્યું જ્યાં તેઓ તેમની સ્ટોરી રજૂ કરી શકે છે, સહાનુભૂતિ મેળવી શકે છે અને મારા જેવી છોકરીઓને કહી શકે કે હું એક જ એવી છોકરી નથી જેની સાથે આવું બન્યું છે અને મારે મને પોતાને એક પિડીત માનવીજોઈએ નહિં. સ્ટોરીટેલિંગ દ્વારા બૈરીઓને સશક્ત કરવાની આ બાબત, આપણી સંસ્કૃતિનો એક ગૌરવશીલ ભાગ હોય તેમ લાગે છે, જેને સહિયો આગળ વધારી રહ્યું છે.

 

Not all damages are physical. Not everyone religious is morally ethical

Name: Xenobia (name changed)

Age: 27
Country: India

Today, social media is raging with thoughts and opinions on empowering women, being pro-choice, violating someone’s privacy and their body, and the role of consent, among others. Some say rapists must undoubtedly be hung to death, while some talk about punishing molesters and eve-teasers as well, so that the right patterns are set at the grassroots level and so that they think twice before taking advantage of girls again.

But what happens when the people taking advantage of a helpless 7-year-old girl are none other than her own family and community? Who, then, takes accountability for that? I’m not going to cry about my personal story here, but present some basic facts for you to consider. I am a Bohra Muslim raised in India. While the world sees us as a non-confrontational, peace-loving, business-thriving community, we have a secret tradition of circumcising 6-7-year-old girl children that we call khatna.

There are plenty of arguments about how this is “needed” from a health point of view for males and how it helps them in their sex life eventually, but the most educated and civilised people agree that this practice is harmful to a woman’s physical, psychological and emotional health, especially since it is not supervised or is often performed by untrained aunties in basements. This practice is officially termed as “Female Genital Mutilation” (FGM) everywhere else in the world and it is increasingly treated as a crime committed on helpless female children.

Why? What’s the reason?

Some say purity, some say patriarchy. Some do it because it’s a mandatory tradition and if the priest says so, who dares to refuse? Some do it out of peer pressure, some do it to avoid being blacklisted or labelled rebellious. The popular conclusion for those seeking out answers has been, to moderate or curb a woman’s sexual desires. Sure, this might have worked well in an era when we lived in deserts and tribes were always on the lookout for stealing another’s woman.

Irrespective of the reason today, does it even matter? However good your reasons may be, you still don’t have the right to decide what to do to a woman’s body without her consent. Whoever you may be. No matter what your intentions, the damage is done and you are still no different from a criminal.

So what does this mean for the victims?

The custom practiced by us is allegedly ‘Type 1’ and is different from that practiced by some African communities – Type 2 and Type 3 (based on levels of severity). As recognised by the World Health Organization, Type 1 FGC is described as the cutting of the clitoral hood and/or the clitoris, which poses a range of physical and emotional consequences such as infections, excessive bleeding, burning sensations while urinating, etc. The practice can adversely affect mental health as well since many young girls feel personally betrayed, helpless and confused. The child can also experience fear of sexual intimacy and mistrust of community members later in life as a result of the trauma. Sounds familiar?

But aren’t there thousands of other women who have gone through the same thing, and claim they are not facing sexual problems?

Just like most people don’t talk to others about what happens in their bedrooms, there are FGM survivors who don’t talk about their sex lives in public either. Some of them scream in pain through the night or are unable to have a healthy “bedroom life”. Plenty of these women are regular patients of doctors, sexologists, counsellors, and therapists. Yes, they manage to get pregnant (which is not very hard to do, with or without a man) but is the process peaceful and pain-free? No.

Everyone talks about divorce rates going up but nobody realises why. They don’t see that in general, women are subject to a lot of curbing throughout their upbringing. Things have always been decided for them and whatever the gender might be, it’s not like we are brought up in a community that breeds leaders or independent decision makers. We are a herd of brainwashed followers. And with the recent #metoo revolution, women have just started discovering their voice.

My personal take

Yes, I was ‘cut’ too. I don’t remember the details, but I remember flashes. I was taken to meet “some aunty” and I remember not having a very good feeling about it, but you do what you’re asked to do anyway. We went to her gloomy house in Calcutta and she asked me to stand over an Indian-style toilet with my legs apart and I remember seeing blood fall. That’s all.

I definitely remember having a hard time peeing for a week after that. Since this clearly does not qualify as a regular dinner conversation, it was just never spoken of after that. At age 16, I came across this ‘Muslim practice’ in Jean Sasson’s book – Princess. Among other terrible things done to women in Saudi Arabia, this was described in detail and that awoke something in my memory.

At first, I was scared and terrified because I didn’t know what to do with that information. It didn’t make any sense. Why would something that awful be done to me? What was the purpose? Was this religious? Was this medical? Gradually, I started asking other people of my age about it. Thanks to the internet, I started understanding a lot more of this ‘barbaric’ practice and how it is just another side effect of our patriarchal world, where random men decide how we must lead our lives and what is good for us.

What I couldn’t wrap my head around was how parents would let that happen to their own kids. When your daughter is at the peak of her innocence and brimming with nothing but pure love for you, you violate that basic trust. And then you actually hand her over to the monster who does that to her?

So your religion asks you to cut her body. And you see nothing wrong with that. And what about the repercussions and damages – physical, mental and emotional? She deals with those all her life. And if this is something you truly feel isn’t wrong, then why the hush-hush? Why the secret? Tell everyone about it, celebrate it, like you do for a misaaq ceremony? Why stop there? Of course, there are always exceptions too. Plenty of well-wishers keep trying to tell me that’s it’s not my fault and I shouldn’t worry about it, and I say, “Yes I know, and yet, I’m the one paying the price.”

What is really sad is that so many girls out there probably still don’t even know or remember this incident taking place. They are living under the impression that sex is bad and painful, and perhaps the problem is with them. Like most of our teachings. All the more reason why I am grateful to Sahiyo for this amazing platform for women to share their stories, to empathise, to let girls like me know that I am not the only damaged one and that I don’t need to see myself as a victim. Empowering women through storytelling seems like a glorious part of our culture that they are taking forward!

 

On The Supreme Court Hearings and The Pro-Khatna FAQs Circulated by Bohras

By Shabana Feroze
Country: Bahrain

The Supreme Court of India is very close to deciding a ban on Female Genital Cutting (FGC) or khatna, and I couldn’t be happier. As a survivor of FGC myself (I live in Bahrain but had khatna done to me in a shady house in Hyderabad, India), I want to see this practice legally banned.

The Supreme Court observed it goes against the Constitution of India to make any changes to a young girl’s private part. In my opinion, Female Genital Cutting goes against not only the Constitution, but child rights and human rights as well. The argument by pro-khatna Bohras against this is always “religious freedom”, as is evident in the name of the group at the forefront of defending khatna: the Dawoodi Bohra Women for Religious Freedom.

What religious freedom? You’re allowed to do anything in the name of religious freedom?

I really hope that the Supreme Court rules to have this practice declared illegal once and for all so Bohra moms stop bringing their daughters from all over the world to get a part of their anatomy removed for no reason.

But what scares me is that even if it gets banned, the practice may go underground and still continue. A few members of the Bohra community who are pro-khatna (and the Syedna, the leader of the community) vehemently defend the practice, saying that it’s their right to do it, and that parents don’t need the consent of a 7-year-old girl child to make non-medical changes to her clitoris. They also claim that the procedure is done for “taharat” or “religious purity”. There was even a document circulated on WhatsApp recently, called “Female Circumcision, as practiced by the Dawoodi Bohras: Understand it, before condemning it!”.

The document is structured like an FAQ, listing all the arguments against FGC and countering them with their supposedly good and right reasons in favour of this practice.

This document claims that the Bohra form of FGC is not the same as Female Genital Mutilation (FGM), and that khatna does not cause any physical harm, trauma or even pain. This claim ignores all the personal stories of women who have said that it caused harm, long-lasting trauma, and terrible pain to them (including myself). The authors of the document also state that the World Health Organization (WHO)  has “over-reached” in including Bohra khatna in their classification of FGM. Do they think they are smarter than the World Health Organization?

They also compare nose and ear piercings to FGC. The document claims:

“Nose & ear piercings, a very popular practice world over, is commonly performed on small girls for non-medical purposes. Nose & ear piercings are painful and cause a publicly visible & permanent change on the human body. Yet they are considered perfectly acceptable. On the other hand, female circumcision, which is a mild & harmless practice causing no visible change, is considered to be a human rights violation!”

Making a piercing in the cartilage of the nose and ear is very different to cutting off a piece of genitalia. The genitalia is connected to your sexual organs and reproductive system. It’s not a harmless procedure. Nose and ear piercings are harmless procedures, available at hospitals and pharmacies, and are done by trained professionals. The WHO doesn’t have a problem with it. It’s not banned in several countries. So the comparison of nose and ear piercings to FGC/ khatna is not on the same level.

Looking at the Bohra community’s arrogant defiance to continue this practice, even in the face of organizations such as WHO, I’m scared that even if the Supreme Court makes it illegal, it will continue to happen. It’ll just be shrouded in more secrecy. The Syedna himself needs to declare it to be an outdated and unnecessary tradition that needs to be stopped. If he doesn’t and it becomes illegal in India, a huge network of home-based cutters might grow, and women might continue to take their daughters, granddaughters and nieces to dark homes in small alleys to get it done.  

Sahiyo and Khatna survivors get attacked online through ‘organized trolling’

In the recent years Sahiyo has come across many dissenting views while engaging with followers on the internet on the topic of ending Female Genital Cutting. The dissenting views have come in the form of tweets, comments, emails, people personally dissuading us from our work, and more. And every time someone has tried to tell us that Female Genital Cutting is beneficial for the woman, we have tried to present a reasoned argument against it.

It is our mission to create a counter-narrative on Female Genital Cutting in the communities practicing it, through dialogue and education.

That said, we recently observed a phenomenon of ‘organized trolling’, a spate of attacks online. A few days ago, Sahiyo’s Facebook page was attacked with negative reviews from different people. It happened in a quick span of a few minutes and oddly enough every review had almost the same things to say.

The trolls gave Sahiyo one-star ratings and called us a ‘sham organization’. In some reviews, co-founders were named individually and discredited for bringing shame to the community. Furthermore, these reviews stated that Sahiyo co-founders are creating a fake narrative against Female Genital Cutting prevalent in the community for their personal gains. This kind of behaviour qualifies as online harassment, because it is an intentional attempt to attack and discredit a group and its individual members in manner that is not civil.

In 2015, Sahiyo conducted an anonymous survey with 385 respondents out of which 81% people responded that they didn’t want the practice to continue. Since its inception, the number of people supporting Sahiyo’s mission has increased manifold, as men and women from the community have come out against the practice.

Yet there is a significant number of people who fear openly coming out with their views against the practice. Online harassment through organised trolling is one among the many reason why people fear voicing their opinions publicly.

Through Sahiyo, we want to create a safe space where opinions on the practice could be heard and tolerated, not trolled and shunned. By attacking online and publicly shaming, the pro-khatna supporters have displayed their intolerance against any view that counters or challenges the practice.

FGC is illegal in many parts of the world including United States and Australia, where people from the Bohra community have faced legal action for practising Female Genital Cutting. Furthermore, the jamaats (congregations) in US, UK and Australia came up with notices asking members not to practice FGC because it is against the law of land.

Yet pro-khatna supporters continue to defend the practice, and in doing so, some of them resort to  trolling or online harassment through foul language and personal attacks of those why they disagree with. While claiming that they have personally not had negative experiences with FGC, they attack, discredit and dismiss the personal experiences of others who have had negative experiences with FGC and have taken the courage to share their stories.

While we disagree with pro-khatna rhetoric which has been passed down since generations within the community, we — and the FGC survivors who share their stories with us — want to create room to have a dialogue and debate around it without being personally attacked.

Many women who have undergone FGC already have a challenging time talking about their experience openly. There is a fear and shame associated with sharing their stories — shame that it happened to them and perhaps feelings of not wanting to be viewed as victims. There is also a very real fear of backlash and of not being believed, and online trolling validates these fears. Trolling makes it more difficult and dangerous for people to come forward, and for community members to feel supported because of something they feel.

Furthermore, it is only a clear exhibition of intolerance prevalent in the community, which quells voices of the people who don’t agree with their mandate.

Sahiyo strongly condemns online trolling of those who have voiced their views against the practice. Online harassment or trolling leaves no room for debate or dialogue.

 

A conversation with change makers: women who chose to speak up about Khatna

By Priya Ahluwalia

Priya is a 22-year-old clinical psychology student at Tata Institute of Social Sciences – Mumbai. She is passionate about mental health, photography and writing. She is currently conducting a research on the individual experience of Khatna and its effects. To read Priya’s first blog in this series, visit ‘How I found out Khatna exists and why I choose to speak out’.

The first time I heard the statement,“Well it could have been you! It could have been anyone! But it happened to me,” by a woman who had gone through khatna, I felt its weight immensely on me.

I do not yet have the answers for why this statement affected me so intensely, but it has strengthened my resolve to understand and generate more awareness about Khatna, because it has affected women for so long and has the capacity to affect many more.

The first step in my research journey is to talk to women who have been directly affected by Khatna. While deciding upon the questions to ask my participants, my number one concern was to not sound insensitive or biased when asking them about Khatna. More importantly, I wondered how to ask questions about something this personal without sounding intrusive. The sensitivity of the questions depends on the context in which you ask the question rather than how you frame it, whereas the intrusiveness of it depends on the reactions from the women.

It was interesting for me to observe that none of the women found the questions to be intrusive or uncomfortable, rather there was a normalized, patterned response given from them, as if these were routine questions. My early hypothesis was that women would feel overwhelmed while responding to these questions, but that is not what I found. There are two possible reasons for this: one, they have been asked these questions before and thus have already reflected on the questions and know the answers for themselves; two, by choosing to speak about Khatna, they have already begun their healing process and by normalizing speaking about the incident they perhaps have taken back a sense of control that they had lost when they underwent it. Future interactions with more women will allow me to formulate a definite conclusion.

It was fascinating to observe that although each woman had an individual experience of Khatna, their stories were eerily similar and the trajectory of growing up and figuring out the significance of it was uncannily alike. A lot of the women I interviewed had repressed their memory of the day of their Khatna, and they grew up without any conscious knowledge of what had happened or what it meant, only to discover its significance much later in life. However, perhaps their discovery of Khatna later in life comes due to the ripple effect created by one woman speaking out. The women I have spoken with have talked about how hearing how other women were speaking about their experiences helped them to remember their own experience of Khatna.  

While interviewing women, some common traits I found among the respondents were curiosity, a fierce need for answers and an extraordinary amount of courage. All the women I interviewed had an aura of strength around them which was empowering. It crushed the fear and hesitancy I had in asking the questions, and it empowered me to not only raise more questions about Khatna. Through reflection, I found that change happens through empowering conversations.

While doing this research, always at the back of my mind, has been the questions of “Who are the changemakers?”  

I recognized that change-makers are those who have the courage to question the law of the land, who show resilience in the face of daunting challenges and who empower others to fuel the fire of change.

These women have empowered me to continue the change, and I request you to join me in further promoting this change. If we do not speak out, then who will?  

To participate in Priya’s research, contact her on priya.tiss.2018@gmail.com