ખતના વિષે કેવી રીતે વાતચીત કરવી : પ્રભાવશાળી વાતચીત માટે માર્ગદર્શન

છેલ્લા બે વર્ષમાં દાઉદી બોહરા સમાજે છોકરીઓ માટેની ખતના પ્રથા, જે ખફ્ઝ, ફીમેલ જેનિટલ કટિંગ (એફ.સી.જી) અથવા ફીમેલ જેનિટલ મ્યુટિલેશન (એફ.જી.એમ) તરીકે પણ જાણીતી છે, તે સંબંધી ઘણા વાદવિવાદો જોયા છે. ડેટ્રોઈટ, અમેરિકામાં ફીમેલ જેનિટલ કટિંગના આરોપ હેઠળ દાઉદી બોહરા ડૉક્ટરોની ધરપકડ થયા બાદ, ઘણા દાઉદી બોહરાઓ ખતના બાબતના તેમના મૌનને તોડવા ઈચ્છે છે અને તેમના કુટુંબીજનો અને મિત્રો સાથે એ વિષે વાતચીત કરવા ઈચ્છે છે. ઘણા લોકો તેમના કુટુંબીજનો અને મિત્રોને તેમની દીકરીઓ પર ખતના પ્રથાનો ઉપયોગ બંધ કરવાનું સમજાવવા ઈચ્છે છે.

પરંતુ, આ વાતચીત કેવી રીતે કરવી એ તેઓ જાણતા નથી.

ખતના સંબંધી પ્રભાવશાળી વાતચીત કરવામાં મદદરૂપ થવા માટે અમે એક ગાઈડ તૈયાર કરી છે. અમે ઈચ્છીએ છીએ કે તમારા મિત્રો અને કુટુંબીજનો સાથે આ બાબત પર વાતચીત શરૂ કરતા પહેલા તમે આ ગાઈડ પર એક નજર કરો.

સાંભળવાની શક્તિ અને વાત કહેવાની કલા પરથી સતત સંવાદ કરતા રહેવાનું સ્વીકારવા અને તેના મહત્વને સમજવામાં આવતી મૂશ્કેલીઓ સંબંધી કેટલાક પાસાઓ વિષે જાણશું.

1) સાભળવું :

અન્ય વ્યક્તિને ધ્યાનથી સાંભળવામાં ખૂબ જ શક્તિ છે. નિર્ણય અને અનુમાન કર્યા વિના, બસ શાંતિથી અને ધ્યાનથી તેમને સાંભળો.

વ્યક્તિએ કેવુ મહેસુસ કરવું અથવા શું કરવું જોઈએ, તેવી સલાહ આપવાના બદલે તેમની વાત સાંભળો અને તેના પર વિચાર કરો.

જોકે, પ્રભાવશાળી સંવાદ માટે એક યોગ્ય મર્યાદા નક્કી કરવી એ મહત્વનું છે. જો કોઈ વ્યક્તિ તમારી સાથે સારો વ્યવહાર ના કરતી હોય તો, તેમની સાથે સંવાદ બંધ કરી શકો છો

 a) પૂરી વાત કરી શકે તેવા પ્રશ્નો પૂછો :

સૂચક અથવા ટૂંકા પ્રશ્નો જેનો જવાબ ફક્ત હા અથવા ના હોય તેવા પ્રશ્નોના બદલે, ડીટેલવાળા પ્રશ્નો લોકોને તેમની સાથે બનેલી ઘટનાને સમજવામાં મદદરૂપ થાય છે અને તેમની પોતાની આંતરિક શક્તિ સાથે જોડે છે.

 “તમે સારૂં મેહસુસ કરો છો?” તેવો પ્રશ્ન કરવાના બદલે તમે કેવું મેહસુસ કરો છો?” તેવો પ્રશ્ન કરો.

 b) વિચારશીલ ભાષાનો ઉપયોગ કરો :

નીચે જેવા વાક્યોનો ઉપયોગ કરો

  • “મેં સાંભળ્યું કે તમે…..” અથવા
  • “મને એવું લાગે છે કે……”

તેની સાથે ચોક્કસ ના હોય તેવા વાક્યોનો ઉપયોગ કરો જેમ કે,

  • “મને આશ્ચર્ય થાય છે કે તમે….?” અથવા
  • “હું તે બરાબર સમજ્યો?”

તેનાથી લોકોને, તેઓ કેવું અનુભવી રહ્યાં છે તે સમજવામાં અને તમારી સમજને સુધારવામાં મદદ મળે છે તેમજ, તેઓ જે કંઈ કહેવા ઈચ્છે છે તે પ્રત્યેના તમારા ઈન્ટરેસ્ટને બતાવે છે. લોકો તેમના અનુભવનું વર્ણન કરવા જે ભાષાનો ઉપયોગ કરે, તેવી જ ભાષામાં જો તમે તેમની સાથે વાત કરો તો તમે તેમની ઈચ્છા પર ખરા ઉતરો છો અને તમારી સાથે ખુલા દીલથી વાત કરે છે.

તમે કોઈ વ્યક્તિની ખાસ ભાષાને સાંભળો ત્યારે એફ.જી.એમ./સી. સંબંધી શબ્દો ધ્યાનમાં રાખવા. જેમાં, તેઓ એફ.જી.એમ./સી.- “ખતના”, “એફ.જી.સી.”, “સ્ત્રીની સુન્નત” “પ્રક્રિયા” નો સંદર્ભ કેવી રીતે આપે છે તે સમાવિષ્ટ છે. તમે તેવા શબ્દોનો ઉપયોગ ના કરતા હોવા છતાં, બોલનાર વ્યક્તિ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવાથી તેણીને મહેસુસ થશે કે તમે તેણીના નજરયાનો આદર કરો છો.

 c) અંગત અનુભવો માન્ય કરો :

ઘણી વાર લાંછન અને માનસિક આઘાત લોકોને તેઓ એકલા હોય તેવું મેહસુસ કરાવે છે. જ્યારે તમે શરૂઆતમાં તેમની વાત સાંભળો ત્યારે રાજનૈતિક લડાઈ અથવા સૈદ્ધાંતિક દલીલોમાં પડવું યોગ્ય નથી. કોઈ સ્ત્રી ખતના વિષેનો તેમનો અનુભવ જણાવતી હોય અથવા કોઈ વ્યક્તિ એવું જણાવતા હોય કે ધાર્મિક કારણોને લીધે ખતનાનું પાલન થવું જોઈએ તો, તેવી વ્યક્તિને કોઈ તેમને સાંભળી રહ્યું છે તેવો અહેસાસ કરાવી તેમની મદદ કરો. શાંતિથી પૂરી વાત સાંભળ્યા બાદ તમે તમારા વિચારો કહી શકો છો.

2) સંવાદ દરમિયાન એકબીજા સાથે બનેલી ઘટનાઓ શેર કરો:

વાત કરવાની કલા અને હુન્નર, જે એવા લોકોમાં ડર પેદા કરી શકે છે જે એમ માનતા હોય કે તેમની પાસે શેર કરવા જેવી કોઈ વાત નથી. ખાસ કરી, જો તે વાત અંગત, હરામ અથવા છૂપી બાબત વિષે હોય. વાત કરવાની રીત, તેણી શું કહેવા માગે છે, કોને કહેવા માગે છે અને તેના પરિણામ રૂપે તેણી શું અપેક્ષા રાખે છે, તેનો પૂરો વિચાર કરવાની વ્યકિતની ક્ષમતામાં સહાયરૂપ થાય છે, જ્યારે તેણીની વાતનો ઉપયોગ અને તેના ફેલાવ પર પૂરતું નિયંત્રણ મેળવો.

 a) જોખમો જાણો :

અંગત વાતને શેર કરવી, વ્યક્તિને વધારે શસક્ત મેહસુસ કરાવે છે અને એફ.સી.જી.ના અનુભવ હેઠળથી પસાર થયેલા મિત્રો અથવા અન્ય કુટુંબીજનો સાથે જોડે છે. પરંતુ, તેમાં અંગત જોખમો પણ ઉદભવી શકે છે,  વ્યક્તિ તેની વાત જણાવ્યા પછી પોતાને વધુ નિર્બળ અને એકલા મેહસુસ કરી શકે છે અથવા અન્ય લોકો દ્વારા તેને શરમિંદા કરવામાં આવી શકે છે.

લોકો જ્યારે તેમની વાત જણાવે ત્યારે તેમને જબરદસ્તી, બળજબરી અથવા શરમિંદા કરશો નહિં. લોકો તેમની વાત તમારી સાથે શેર કરવા પ્રોત્સાહન અને સહાયતા મહેસુસ કરે તેવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરવાનો પ્રયત્ન કરો.

 b) ફક્ત પોઈન્ટ્સમાં નહિં, આખી વાત બતાવો :

સ્ટોરીમાં સમજાવવાની, પ્રભાવ પાડવાની, પ્રેરણા આપવાની અને પગલાં લેવા લોકોને પ્રેરિત કરવાની તાકાત હોય છે. માનવીય, જોખમી અને પ્રામાણિક સ્ટોરીઓ સરળતાથી પોઈન્ટ્સમાં બેસતી નથી પરંતુ, અસમાનતા ધરાવતા વિવિધ પ્રકારના લોકોને એકસાથે જોડવાની તેમાં અકલ્પનીય શક્તિ હોય છે. લોકો તેમની વાત તમારી સાથે શેર કરવા પ્રોત્સાહન અને સહાયતા મહેસુસ કરે તેવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરવાનો પ્રયત્ન કરો.

3) સિક્કાની બન્ને બાજુઓને સ્વીકારો :

ખતનાની પ્રક્રિયા હેઠળથી પસાર થયેલી વ્યક્તિએ પીડા અને ઉદાસીનતાનો અનુભવ કર્યો હોય શકે અને/અથવા એવુ કંઈ જ અનુભવ્યું ના હોય. તેણી તે બાબતને અંગત રાખવા ઈચ્છતી હોય શકે અને તેણીને અન્ય લોકો સાથે ભાવનાત્મક લગાવની જરૂર હોય શકે. તેણી એફ.સી.જી.ને ખોટું માનતી હોવા છતાં, તેણી ધાર્મિક રીતે તેને સાચું માની શકે છે. તેણી એવી અન્ય ઘણા પ્રકારની મિક્સ લાગણીઓ મહેસુસ કરી શકે છે, જે શરૂઆતમાં વિચીત્ર લાગી શકે છે.  ઘણા બધા હકીકતો એક સાથે હોઈ શકે છે એ સમજવું મહત્વનું છે.

ખતના કેવી રીતે કરવામાં આવ્યું અને ખતના પ્રત્યેની તેણી જે મેહસુસ કરે છે તે સંબંધી મુદ્દાઓ સમજવા હંમેશા સરળ નથી હોતા અને બદલાવ તેમજ નવી સમજના દ્વાર ખોલવા, આપણે પરિસ્થિતિના બધા પાસાંઓને સ્વીકારવા અને જાણવા જરૂરી છે. ‘આ/પેલું’ના બદલે ‘બન્ને/તથા’ના રીતનો ઉપયોગ વધુ મદદરૂપ થાય છે.

       તમારા નજરીયાને બદલો :

જો આખું વિશ્વ આ મુદ્દાને તમારા નજરીયાથી જુએ તો તે સરળ હોય શકે છે પરંતુ, વાસ્તવમાં તે શક્ય નથી. વિરોધનું અસ્તિત્વ છે કારણ કે, આપણે ઈન્સાન છીએ અને આપણી અલગ-અલગ પૂર્વભૂમિકાઓ, પંરપરા અને માન્યતાઓનો અર્થ છે કે આપણે વિશ્વને અને તેના મુદ્દાઓને અનોખી અને અલગ-અલગ રીતે સમજીએ છીએ. આપણા બધામાં સમાવિષ્ટ સહાનુભૂતિ અને પ્રેમ જેવા સાર્વત્રિક માનવ સત્યોને માન આપો અને એફ.જી.સી.ના કારણે અમુક સ્ત્રીઓને શારિરીક અને માનસિક પીડા ભોગવે છે, જ્યારે અન્ય સ્ત્રીઓ કહે છે કે તેમને આવી પીડાનો અનુભવ નથી થયો, આવા અમુક ખાસ અને વિશિષ્ટ અનુભવોને ઓળખો. બધા લોકોને સહાય કરવી અને આદર આપવો એ મહત્વની બાબત છે.

4) વાતચીત ચાલુ રાખો :

સામાજિક બદલાવ આવતા સમય લાગે છે અને અવારનવાર આપણે એક સંવાદમાં જેવા પરિણામો જોઈએ છે તે મળતા નથી. તેથી, વાતચીત દરમિયાન જે કંઈ બને તેની નોંધ લેવી મહત્વનું છે અને ક્યારેક બધા પક્ષોને સામેલ થવા દો અને તેના પર વીચાર કરો. તેમ છતાં, તેને તમારી છેલ્લી વાતચીત ના બનવા દો. જો આપણે એકબીજા સાથે સતત વાતચીત કરતા રહીએ તો જ બદલાવ આવી શકે છે.

Each One Reach One 2: Read this conversation guide to get started

by Sahiyo and WeSpeakOut

Each One Reach One 2, our month-long outreach campaign that coincides with Ramzan, calls upon everyone, especially Bohra women and men, to reach out to at least one other Bohra to engage in a meaningful discussion around Khatna. Our focus this year is to move the conversation forward, by exploring ways to respectfully and sensitively engage in discussions with our family, friends and the wider community.

Since the arrests in Detroit, many of you have reached out to us asking for advice on how to broach the topic of Khatna with your close friends and family, and how to have sustained conversations with them. To help you with this, we have prepared a guide on effective communication in the context of Khatna. We would like you to reflect on this guide as you begin and continue your conversations.

In the sections below, we explore various facets of conversation: from the power of listening and the method of storytelling, to the challenges of acknowledging nuance and understanding the importance of continued dialogue. Finally, in keeping with the spirit of this sacred month, we encourage you to listen with love, speak with kindness, think without anger, and love without judgment.

Effective Conversation Guide

1) Listening:

The simple act of genuinely listening to another person is powerful. Listen with your full attention, without judgment or assumptions. Simply listen.

Instead of giving advice or telling a person what to feel or do, be a sounding board and brainstorm options.

However, setting appropriate limits is important for effective communication. If someone is being hateful towards you, it is okay to not continue the conversation.

       a) Use open-ended questions:

Unlike leading questions or close-ended questions that can be answered only by yes or no, open-ended questions help people explore their own truths and connect with their own inner strength.

Ask “What are you feeling?” instead of “Do you feel all right?”

        b) Use reflective language:

Use phrases such as

  • “I hear you’re feeling…” or
  • “It sounds to me like…”

coupled with more tentative statements like

  • “I wonder if you’re feeling…?” or
  • “Did I get that right?”

This helps people to name what they are experiencing, invites them to correct your understanding, and conveys your sincere interest in what they have to say. When you reflect back the language that people use to describe their own experience, you meet them on their own ground.

Some FGM/C-related words to keep in mind as you listen to someone’s specific language include how they refer to FGM/C – “khatna,” “FGM”, “FGC”, “female circumcision”, “procedure”. Using the same words as the speaker lets her know that you respect her point of view, even if it’s not your own.

        c) Validate personal experiences:

Stigma and trauma can often make people feel like they are alone, or that they are the only ones feeling that way. When you initially listen to their stories, it is not the time to engage in a political fight or an academic argument. Whether it is a woman sharing her experience of khatna or someone who states that khatna must be done for religious reasons, help the person feel heard, without judgement. You can share your views at a later stage.  

2) Sharing stories during conversations:

There is an art and a craft to storytelling that can be intimidating for people who find it hard to believe they have any story worth sharing, especially if it’s about something personal, taboo, or hidden. Storytelling practices support an individual’s ability to think through what it is she wants to say, whom she wants to say it to, and what she hopes will happen as a result, while retaining significant control over the use and distribution of her narrative.

        a) Know the risks:

Sharing personal stories could help a person feel more empowered and connected to other friends or family members who have undergone FGC. But it can also come with personal risks: a person may feel more vulnerable and alone after sharing her story, or might be shamed by others.

Don’t pressure, coerce or shame others into telling their story, even if it is to promote a cause they believe in. Work to create the conditions necessary for someone to feel encouraged and supported to share their story with you.

         b) Use whole stories, not talking points:

Stories have the ability to persuade, influence, inspire, and galvanize people to action. Human, vulnerable, authentic personal stories don’t fit easily into talking points, but they have incredible power to connect with others across differences. Work to create the conditions necessary for a someone to feel encouraged and supported to share their story with you.

3) Embrace Grey Areas:

A person who has undergone khatna may have experienced pain and sadness and/or nothing at all. She may want to keep it private and need emotional connections with others. She may think FGC is wrong and still believe it is a religious right. She may feel many other combinations of emotions that could seem inconsistent at the outset. It is important to recognise that multiple truths can live together simultaneously.

Issues around how khatna has happened and her feelings around it are not always black and white, and to open the door to change and new insights, we need to acknowledge and explore the grey areas. It is helpful to use a ‘both/and’ approach instead of an ‘either/or’ approach.  

       Change your perspective:

Sure, it may be easier if the whole world saw the issue in the same way you do, but that’s not realistic. Conflict exists because we are human, and because our different background, values, and beliefs mean that we perceive the world and its issues in unique, diverse ways. Hold space for universal human truths–such as our shared ability to be compassionate and loving–and recognize some experiences as specific and particular, such as the experience of some women going through physical and psychological pain due to FGC while others state they did not experience such consequences. The key is to show support and respect for all.

4) Continued Conversations:

Social Change takes time, and often we may experience that we don’t get the results that we want in one conversation. Therefore, it is important to take stock of what has occurred during the course of the conversation, and allow all parties involved some time and space to reflect on it. However, do not let it be your last conversation. Change can only happen if we are constantly in dialogue with each other.

Reach out to us at info@sahiyo.com or info@wespeakout.org if you have any questions or want to share your experiences! 

Effective Conversations poster

My Each One Reach One experience

by Aarefa Johari

I have been speaking to Bohra family and friends about khatna for a few years now, but in the past 18 days, having khatna conversations as part of the Each One Reach One campaign has been a very different, heart-warming, emotional experience. Initially, when I approached Bohra relatives, the response was unenthusiastic – I was mostly just ignored. Then the Sydney Bohra jamaat decided to issue a landmark notice asking Australian Bohras to obey the nation’s laws and stop practicing khatna. This proved to be the trigger that dozens of Bohras needed to respond to khatna conversations, and suddenly, a number of cousins and friends reached out to me themselves, offering words of support.

My mother was reaching out too, by sending news articles about khatna and the Sydney jamaat decision to her own Bohra circles. Responses have been varied – some believe that the issue is insignificant, some see it as a religious tradition that must be followed, some asked questions to know more about the impact of the practice. A Bohra father told me he would never let khatna happen to his daughter.

The Each One Reach One campaign has also given me an opportunity to bond with relatives I barely spoke to before – I found myself having long conversations about traditions, religion, society and patriarchy with cousins who I have not even met yet. And I discovered that there are many others who share my views and care about critically evaluating the world.

The question of khatna is essentially a question of women’s rights within religion, and it has been particularly heart-warming to see that many of those who had conversations about khatna also spoke to me about iddat – the practice of making widows mourn in isolation, dressed in white and cut off from male company for more than four months.

This has been the most rewarding part of the Each One Reach One campaign. The Bohra community, like most other religious groups, desperately needs a woman’s movement. And thanks to these conversations, a debate has been triggered somewhere in minds that had so far not even given a thought to these issues.