Sahiyo to be a part of a new global movement for progressive Muslims

Photo 6

From September 29 to October 1, at a unique convention held in Tunisia, more than a dozen progressive Muslim organisations from around the world came together to create a new global movement: the Alliance of Inclusive Muslims, or AIM for short.

AIM and its founding conference were spearheaded by Muslims for Progressive Values, a transnational advocacy organisation, and the convention was attended by a range of other liberal Muslim organisations from Malaysia, Tunisia, Pakistan, USA, Canada, Argentina, Burundi, Somalia, Kenya, Netherlands, Germany and more. Sahiyo co-founder Aarefa Johari also attended the AIM convention.

AIM has been founded as an umbrella organisation that will strengthen and promote the voices and work of progressive Muslim organisations that are working to end various human rights violations and structural violence carried out in the name of Islam. AIM’s founding principles are Human Rights and Dignity for All, Freedom of Expression and Freedom of and from Religion and Belief.

On the bedrock of these principles, the AIM coalition will work against radicalism within Islam, violence against women and other human rights abuses, as well as Islamophobia.

To learn more about AIM, click here.

 

Advertisements

Sahiyo Volunteer Spotlight: Roshan Kokane

Roshan Kokane is based in India and has been Sahiyo’s social media intern since July 2017. He is a journalist and web editor by profession and graduated in journalism from the University of Mumbai. He plans to continue his education in the field of journalism, human rights, public policy and public health to build a career and life in which he can effectively support every cause he believes in. To learn more about how he has supported our work at Sahiyo, read his interview below.
Roshan Kokane - 1.jpg

1) When did you first get involved with Sahiyo?
I first got involved with Sahiyo in mid-2016 when I interviewed one of their co-founders for the article I was working on. Luckily, I got really intrigued upon chatting with them and knowing what they do and instantly felt the need to support the project. I have no first-hand experience of undergoing genital cutting and neither does someone from my family but when I first read about it in my college, it affected me. I knew I had to support the project somehow and began working with Sahiyo. I still help them out whenever I can and in whatever capacity they find me useful in.

2) What opportunities have you been involved with at Sahiyo?
I have started working on Sahiyo’s social media channels. I want to help the organisation in amplifying its reach and get more people to understand the impacts of Female Genital Cutting on survivors. I also look forward to helping Sahiyo with their website and reporting.

3) How has your involvement impacted your life?
I have really learned a lot from the little time I have spent working with Sahiyo. The co-founders are extremely humble and come with great knowledge and understanding of the subject. They have the right kind of treatment mapped under their objectives for everyone who seeks involvement. The recent investigation had a tremendous impact on the policies around Female Genital Cutting in Kerala and they work the organisation does is truly inspiring for me. Through my involvement, there has been a lot of learnings on human rights, violation of human rights, abuse, trauma, survivors’ strength and compassion for each other.

4) What pieces of wisdom would you share with new volunteers or community members who are interested in supporting Sahiyo?
Please support Sahiyo in every way you can. This is the social innovation (creating change and impact through conversations) we need to ensure that every human being deserves their right to live and no power can bring anyone to do something that’s not just abuse but a severely traumatic practice under the pretext of curbing their sexual desires or citing religious or health benefits. Sahiyo does a commendable job in proving that there are no medical benefits to female genital cutting and is very ethical and strong as a group with its values to end Female Genital Cutting worldwide.

‘Can I Check Your Khatna?’

by Anonymous

Age: 32
Country: Bahrain

One of my male cousins married a lady who is not Bohra and not Muslim. He had a court marriage with her in the country where he resides, while his mom (my aunt), lived in Bahrain. For the sake of his mom’s happiness, he decided to get a nikah done by the bhai saab of the Bahrain Dawoodi Bohra masjid.

When my aunt went to this bhai saab to inquire about what needs to be done and how to go about it, the bhai saab told her that the girl should have ‘sunnat’ done to her. Meaning, khatna. How creepy! Being a man and asking that a young girl’s genitals be cut. My aunt was really irritated by this but she said nothing. She decided that she’d just go back to the bhai saab a few days later and tell him that it was done, without actually doing it of course, and sparing her daughter-in-law the trauma and humiliation.

When my aunt went back to the bhai saab to say it was done, guess what he said this time? He said that the ben saab (his wife) would need to check that it was done to the bride. Yes! He actually said that his wife would have to check a grown woman’s genitals to make sure she had undergone the process of female genital cutting.

Needless to say, my aunt was enraged by now and my cousin dropped the idea of getting the nikah done by the Bohra masjid in Bahrain. According to my cousin, this happened in either 2011 or 2012.

Female genital cutting or khatna, as it is known in the Dawoodi Bohra community, is already rampant and is done to girls as young as 6 years old, without their consent. This in itself is horrifying. It is sexual abuse and child abuse.

But to ask a grown adult woman who isn’t from your community or religion that she needs to undergo a process that’s traumatizing, humiliating, and completely unnecessary, JUST so she can be a part of the community, and as if the khatna is the only thing that makes us Bohra this borders on cult behaviour! As if getting khatna done is the way for the bride to prove that she will do anything to be a part of the community ‘legally by nikah’ (even though they are already legally married). But what’s more disgusting is that the bhai saab had the gall to ask that his wife check whether the girl’s khatna was done or not.

Sometimes I wonder if these priests even know what they’re asking, and how would they like it if the situation were reversed? Would they be willing to show their private parts to a higher priest to check if they were circumcised properly when they were children? Or show their private parts for any other reason, to someone who is not even a medical professional, just a high ranking person within the community?

No, right? Then how can they ask that for a woman?

And then the bigger question:

What does this have to do with the girl’s nikah or being a part of the community? Nothing. It has nothing to do with it. They could have asked my cousin sister-in-law to recite something, or done any other simple ritual like the misaaq (which just involves answering a few questions and confirming that you’ll be a part of the community, follow its rules, etc) that doesn’t involve having any part of her body cut, let alone a part of her clitoris! How dare you think you have any right over a woman’s body and what has to be done to it?

The thought that angers me the most is that this story has only just reached my ears now. Other Bohras probably don’t even know about the creepy thing this bhai saab demanded, or about the fact that my aunt didn’t get enraged and yell at him for asking such a thing for her daughter-in-law. It also angers me that so many other Bohras would have probably still continued to follow his words even if they came to know of this story.

A priest from your community should NOT be telling you that the women in your community need to have their genitals cut. And if they are, why would you still listen to another word they’re saying or follow any other advice they’re giving you? I’m sure you have a capable enough brain and conscience to know what’s right and wrong, and to act upon it. It’s high time you stop letting bhai saabs get away with things like this.

 

Furore about Female Genital Cutting in Kerala: Impact of Sahiyo’s investigation

by Aysha Mahmood

On August 14, 2017, Sahiyo published a preliminary investigative report pointing to evidence that Female Genital Cutting (FGC) – a practice so far associated only with the Bohras in India – is also being practiced in Kozhikode, Kerala. The report was published in both English (here) and Malayalam (here) and it was followed by a furore within the media and social media circles of Kerala.

Sahiyo’s report was picked up by all the prominent media houses in the state. Mathrubhoomi, a major Malayalam newspaper, conducted a follow-up undercover investigation at the same FGC clinic that Sahiyo had visited, and confirmed the Sahiyo report. Mathrubhumi’s report of August 27 also provided some additional information about the way that clinic has been performing and propagating Female Genital Cutting:

  • The doctors at the clinic mentioned the presence of a middleman named Ansari who brings women to them for FGC.

  • Mathrubhumi claims to have communicated with some people online who offered to take them to clinics that conduct FGC and also offered contacts of traditional “Ossathis” or cutters.

Considering Mathrubhumi is one of the two leading newspapers in Kerala, what followed was an uproar, to put it mildly.

Prominent religious leaders came out denouncing FGC and made statements against the practice.

The health minister of Kerala, KK Shailaja, has ordered the District Medical Officer and Health Department Director of Kozhikode (Calicut) for a probe into the matter, and has asked them to submit a report at the earliest. The minister has stated that any clinic or doctor found practicing FGC will immediately be punished.

On August 27, the Youth League of the Indian Union Muslim League (IUML) marched to the Kozhikode clinic in question with slogans and placards, and in the presence of the media, proceeded to close the clinic. The clinic is now dysfunctional.

Kerala IMA statement
Kerala IMA’s press statement condemning FGC

On August 28, the Kerala branch of the Indian Medical Association also issued a press release taking a strong stance against FGC. The Association described the practice as “unscientific and against medical ethics”.

The Kozhikode police is also investigating the matter. The city police commissioner has said that it is possible to file a criminal case against the perpetrators of FGC if its victims are ready to do so.

In general, all the major political and religious institutions in Kerala have condemned the act and promised support to put an end to such a practice.

The former state minister for social welfare, Dr. MK Muneer of the IUML party, has said, “It is very shocking news to hear that something we only thought existed among African tribes, exists also in Kerala. Strict action should be taken against such activities.”

A Malayali student, Shani SS, wrote about her personal experience of having undergone FGC, becoming perhaps the first woman from Kerala to publicly share her story of being cut. Her story was published in Mathrubhumi, and mentioned not only her own FGC but also that of her mother, several years ago.

Responses on social media

Malayalam social media has been buzzing with debates on FGC and the reports in Sahiyo and Mathrubhumi, but people’s reactions have been a mixed bag.

The main reaction has largely been disbelief and the usual conspiracy theories of “This is paid news to defame Muslims”, or “because we have not heard of this ever in our lives, it does not exist”. For some, the reaction has been, “to each his own”.

But there is also a comparatively large group of people of social media who have openly supported FGC and are doling out religious texts and Fatwas.

Most of these people are religious scholars from the Shafi sect of Islam and are quite influential in the interior pockets of Kerala. Some of them have openly attacked the religious leaders who spoke against FGC in the media. One of the prominent faces of Kerala politics and its religious front, Sayyid Munavvar Ali Shihab Thangal (the son of IUML’s former president) was forced to take down his Facebook status that spoke against FGC. Supporters of the practice made fun of his “ignorance of Islamic texts and foregoing his religion for admiration from the ignorant”.

Another small-time religious scholar and moulavi, Maniyoor Abdul Kadir Al Kassimi, has been circulating a Fatwa with a Hadith and details on why circumcision is equally compulsory for men and women. This has been found doing rounds on Whatsapp and Facebook and some blogs.

The same emotion can be seen reflected in many Facebook posts and comments by Muslim scholars and moulavis from the same sect and community. These have been liked and shared by many people. It is a reason to be concerned that there is at least some level of acceptance and support for FGC amongst a considerable number of followers.

Not surprisingly, almost all the voices defending FGC on Malayalam social media are those of men. Women’s voices are nowhere to be heard.

Sahiyo Volunteer Spotlight: Shabana Feroze

Based in Bahrain, Shabana Feroze is a Bahraini citizen originally from India. She started volunteering with Sahiyo in April 2017 and is the owner of advertising agency The Silver Kick Company and co-owner of a lace fashion business called Lace Love. She teaches Les Mills group fitness classes in the evenings and is a style and travel blogger at TheSilverKickDiaries.com. She believes in chasing her passions and standing up for what she believes in.

1)    When did you first get involved with Sahiyo?

I first got involved with Sahiyo in April, when I signed the petition for the UN to invest in research and support to end FGC in Asia. I commented on the petition that I’m signing as I’m a victim myself, and Mariya responded to me asking me if I would like to share my story on Sahiyo’s website.  I then shared my story on the website and became a volunteer soon after.

2)    What opportunities have you been involved with at Sahiyo?

I try and help in any way I can as I want to support these incredible women who founded the group, and this worthy cause, as much as I can. I have helped make the website feedback evaluation questionnaire, helped to draft social media posts, and have been an interviewee for a research project based in Mumbai that will help activists who aren’t from the community. Currently, I’m working with the social media intern at Sahiyo to make their social media more effective and reach more people. And of course, I have shared the petition with my network and keep sharing news about FGC and Sahiyo’s research as much as possible so I can get friends and family to support the cause, and get them to share it with their friends and family.

3)    How has your involvement impacted your life?

I do think that being involved with Sahiyo has helped to reduce the pain of being a victim of FGC. It makes me feel so good that I’m able to be a voice of Sahiyo, and to help spread the word that FGC is harmful, unnecessary and traumatizing. Ever since I realized I’m a survivor of FGC (my memory had blocked it out), I have been wanting to do something to stop FGC and through Sahiyo I get to do it. It has given me the courage to be able to talk to my cousins and friends to not have it done to their daughters or other girls in the family.

4)    What pieces of wisdom would you share with new volunteers or community members who are interested in supporting Sahiyo?

Every little bit counts. There are many small jobs that need help inside the organization which we, as outsiders, don’t realize. So please volunteer and help out in those jobs. The founder members are already doing a lot of selfless work and spending lots of time to make Sahiyo a strong voice, and every little thing you can do to help them will help Sahiyo become stronger.

Sahiyo co-founder curates a week-long Twitter discussion on FGC

From July 3 to July 7, Sahiyo co-founder Aarefa Johari was invited to curate @MuslimVoicesIN, a Twitter handle run by a group of progressive Indian Muslims. The handle celebrates the plurality of Muslim identities in India and discusses different topics relevant to Indian Muslims each week.

Aarefa was invited to curate a discussion on Female Genital Cutting among Bohra Muslims. Since Bohras are a small minority sub-sect, the topic came as a shock to many of the other Indian Sunnis and Shias who participated in the week-long discussion.

In the span of five days, Aarefa curated eight threads discussing various aspects of FGC: an explanation of what FGC is, the relevance of the clitoris, the reasons given for performing FGC, its health consequences, the alarming trend of medicalisation, the debates surrounding FGC-related terminology and laws on FGC, and the contentious issue of parental rights.

The Twitter discussions elicited a mixed response. Many Muslims were upset that FGC was being misinterpreted as an “Islamic” practice by Bohras, and dismissed it as a topic irrelevant to “mainstream Muslims”. However, many others were eager to learn more about a topic they had little knowledge of.

To read Aarefa’s discussion on FGC on @MuslimVoicesIN, click here.

Sahiyo hosts its second Thaal Pe Charcha event for Bohra women

On July 1, Sahiyo conducted its second ‘Thaal Pe Charcha’ event which was attended by 20 women from the Dawoodi Bohra community. Thaal Pe Charcha (TPC), which loosely translates as “having discussions while eating food”, is a flagship Sahiyo programme where Bohra women are brought together in a private, informal setting so that they can bond over food and discuss issues that affect their lives, like FGC or Khatna.

Sahiyo’s first TPC was held in February with women in their 20s and 30s. This time, participants included women from all age groups, the youngest being 18 and the oldest 74 years of age. The women included students, working professionals, home-makers, and also a practicing doctor. This eclectic mix gave Sahiyo an opportunity to gauge the thought processes of women across different demographics, on the much-debated practice of Khatna within the Dawoodi Bohra community.

The event was kicked off with an introductory session, followed by a film screening of Priya Goswami’s ‘A Pinch of Skin’, a delicious, traditional thaal lunch, and an open forum for women to discuss their thoughts about Khatna.

It was heartening to see the women get emotional while speaking about their experiences of this age-old tradition. Some expressed regret at having done Khatna on their daughters. Others said that if given a choice, they would want to be educated about this ritual, its pros and cons, and perhaps refrain from doing it to their daughters. The highlight of this event was definitely the oldest participant, a 74-year-old woman who defied traditions years ago to ensure that her daughter was not cut.

To view more pictures from Thaal Pe Charcha, check out our Facebook Album.

Female Genital Cutting is being practiced in Kerala too: Sahiyo investigation

by Aarefa Johari and Aysha Mahmood

(Read the Malayalam version of this report here.)

The practice of Female Genital Cutting (FGC) in India has so far been associated only with the Dawoodi Bohra community and other smaller Bohra sub-sects. However, a recent investigation by Sahiyo found that FGC – the ritual of cutting parts of the female genitalia – is also being practiced by some other communities in at least one part of Kerala.

During an investigation in February, Sahiyo found a medical clinic in Kozhikode (Calicut) where two doctors admitted that they perform the procedure of “sunnath”, or circumcision, on both boys and girls. They claimed that women from several local Muslim sects are increasingly coming to their clinic to have sunnath performed for themselves, their daughters and even their daughters-in-law.

The doctors said that in the female circumcision ritual, they cut the prepuce of the clitoris, also known as the clitoral hood, because it is allegedly “good for married life”. They also mentioned that “some husbands insist on it”. The doctors claimed that this ritual is also practiced in Saudi Arabia, Egypt and Africa, but denied that it could be harmful.

However, the sunnath ritual described by the Kozhikode doctors falls within the World Health Organisation’s definition of Female Genital Mutilation/Cutting (FGM/C), which is internationally recognised as a violation of human rights and a form of discrimination against women. WHO defines FGM/C as “all procedures that involve partial or total removal of the external female genitalia, or other injury to the female genital organs for non-medical reasons”.

WHO has classified FGM/C into four types, based on degrees of severity. The least severe – and most common – is Type 1, which involves partial or total removal of the clitoris or the clitoral hood. (Read about the other Types of FGM/C here.)

Female Genital Cutting in Kerala

Sahiyo’s investigation in Kerala was based on a tip-off from a resident of the state who had come across discussions about sunnath on females in some online Malayalam forums. The resident claimed that the practice is typically performed by an “ozathy” or a traditional cutter without medical training, but is also being done by some doctors in the Malabar region.

When Sahiyo spoke to gynaecologists in prominent hospitals in Kozhikode and Malapuram, they stated they were unaware of the practice and were firmly opposed to it. However, one small clinic in Kozhikode, run by a doctor known for performing male circumcisions, candidly admitted practicing sunnath on girls as well.

For the investigation, the Sahiyo reporter posed as woman who needed to make inquiries about female sunnath because her fiancé’s mother wanted her to be circumcised before marriage. When asked if she performs female sunnath, the lady doctor at the clinic said, “yes, we do it”. She said that the practice involved “cutting the foreskin of the clitoris” to increase sexual pleasure, and that it is “good for married life”.

The lady doctor claimed that the practice was now growing popular among Muslim women from “many sects” in Kerala, and that she performed it for girls and women of “any age”. For very young girls, she said, the procedure is sometimes performed by the male doctor who runs the clinic. The doctors apply local anaesthesia before the cutting, and they claim the wound takes five days to heal.

“It is better to do it when the girl is a baby,” the lady doctor said. “But these days a lot of women prefer to get it done for themselves immediately after delivering their baby, when they’re also getting other stitches to their vagina. That way they have to deal with two pains in one go.” According to the doctors, some women also ask for sunnath after delivery because “delivery lessens sexual pleasure and the sunnath helps enhance it”.

The lady doctor also offers pre- and post-marriage counselling at the clinic, and she claimed that she recommends sunnath for women during such counselling to allegedly improve their sex lives. “Once their sex life is better, their marriage will also be happy,” she said.

When Sahiyo asked whether the practice is compulsory for Muslim women, the doctor said, “It is not compulsory, but if your mother-in-law has told you to do it, then it is compulsory for you, you have to get it done.”

The male doctor at the clinic claimed that the practice is mentioned in “four or five Hadiths”, or Islamic texts containing the teachings of the Prophet. “You should read up about it, this is also done in Saudi, Egypt and Africa,” he said. The doctor denied any knowledge of the fact that this practice is controversial or that some African communities cut more than just the clitoris. “There is no controversy, very little is cut,” he said.

Despite this, the clinic’s website mentions only male circumcision in the list of services it offers, and makes no mention of female circumcision. The practice is secretive, the doctors said, because it is a “female issue”, and the religious taboos associated with “all things female” prevent people from talking about it. However, the doctors asked the Sahiyo reporters to “spread the word” among friends that they perform sunnath for girls.

It is unclear how widespread the practice of FGC is in Kerala, or for how long it has been practiced in the region. Since the investigation, Sahiyo has come across at least two persons – one from Kerala and one from Coimbatore, Tamil Nadu – who claim to know a female relative who has undergone sunnath, but the women in question did not wish to come on record.

Is FGC illegal in India?

According to WHO, there are no medical benefits of any type of FGM/C, and the practice can in fact be harmful. The negative health consequences of Type 1 FGM/C include pain, bleeding, urinary problems, infections, injury to genital tissue, sexual problems and long-term psychological trauma. The clitoris, located above the vagina and urethra, is a bundle of sensitive nerve tissue that serves the sole purpose of giving the woman sexual pleasure when aroused. Damage to the clitoris can lead to reduced sexual sensitivity and stimulation.

FGC is not an Islamic practice and is not mentioned anywhere in the Quran. It is not practiced by all Muslim sects and in some countries, it is practiced among Christian, Jewish and animist communities too.

FGC illegal in at least 41 countries around the world, including in Egypt and several African countries. India does not have a specific law against FGC, but the Supreme Court is currently hearing a Public Interest Litigation by an independent lawyer asking for a ban on the practice.

On May 8, the Supreme Court asked the Central government and four state governments to respond to the PIL. On May 29, women and child development minister Maneka Gandhi issued a statement clarifying that Female Genital Cutting would already be considered illegal under the Indian Penal Code and the Protection of Children from Sexual Offences Act (POCSO).

Contact Sahiyo:
Sahiyo is a collective working to end the practice of Female Genital Cutting / Khatna / Sunnath among all South Asian communities.
If you have undergone this practice in Kerala or any other part of India, and would like to talk about your experience or get more information about the practice, reach out to Sahiyo at info@sahiyo.com.
We will help you to the best of our abilities, and your confidentiality will be protected.”

AN APPEAL TO THE MEDIA

We understand that Female Genital Cutting (FGC) is a shocking topic for many people, and that the media is likely to investigate and report on FGC in Kerala in the days to come. However, it is also a very sensitive topic for women who have undergone the practice and for communities that follow it.
Sahiyo therefore appeals to all journalists, editors, photographers, graphic designers and bloggers to report on this topic sensitively, without sensationalism, by keeping the following points in mind:

• Respect the privacy and perspective of women and girls: FGC is a form of gender-based violence, so when you are interviewing and quoting women who have undergone FGC, do not reveal any information that will compromise their identities (unless the woman consents to reveal her own identity). Ask her if she prefers to be called a “survivor”, a “victim” or neither, and use the term that she chooses for herself.

• “Mutilation” versus “Cutting”: FGC is often called Female Genital Mutilation in the media, but “mutilation” is a controversial term that many FGC-practicing communities find offensive and judgemental. This is because women do not cut their daughters with the intention of “mutilating” or harming them – they do it because they believe it is a social, cultural or religious norm that is good for their daughters. Several activists around the world now prefer the more neutral term “Female Genital Cutting”, and even the World Health Organisation now calls the practice “Female Genital Mutilation/Cutting”. So we request the media to avoid the term “mutilation”, unless community members themselves prefer to use that term.

• Avoid sensationalist language and visuals: Please avoid using words like “barbaric”, “horrific”, “gruesome” or “tribal” to describe FGC. Such language can be traumatic for women who have undergone the practice and can also alienate the communities who practice FGC. Similarly, avoid depicting FGC with images of blades covered with blood or children crying in pain. These too, can be traumatic for women who have been through the practice.

• Read Sahiyo’s Media Resource Guide: Sahiyo has created a special guide to help the media understand the practice of FGC and report on it sensitively and effectively. Although this guide focuses largely on the Dawoodi Bohra community, a lot of the information applies to any reporting on FGC anywhere. Click here to read it.

പെൺസുന്നത്ത്/ചേലാകർമ്മം കേരളത്തിലും – ഒരു സഹിയോ അന്വേഷണം

– ആരിഫാ ജോഹരി , ആയിഷ മഹ്മൂദ് എന്നിവരുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ.

(Read the English version of this report here.)

ഇന്ത്യയിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ ചേലാകർമ്മം, ഇന്ന് വരെ  ദാവൂദി ബോഹ്‌റാ വിഭാഗക്കാരുടെ ഇടയിലും മറ്റു ചെറുബോഹ്‌റാ വിഭാഗങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ മാത്രമാണ് ആചരിച്ചു വരുന്നത് എന്നാണു പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം . എന്നാൽ, സഹിയോ എന്ന സംഘടന ഈയടുത്ത് നടത്തിയ ചില അന്വേഷണങ്ങളിൽ , പെൺസുന്നത്ത് മറ്റു ചില ഇസ്‌ലാമിക വിഭാഗങ്ങളുടെ ഇടയിലും , കേരളത്തിന്റെ ചിലഭാഗങ്ങളിൽ എങ്കിലും, നടത്തുന്നതായി സൂചന ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.

ഫെബ്രുവരിയിൽ നടത്തിയ ഒരു അണ്ടർകവർ അന്വേഷണത്തിൽ, സഹിയോയുടെ പ്രവർത്തകർ, കോഴിക്കോട്ടുള്ള ഒരു ക്ലിനിക്കിൽ, പെൺചേലാകർമ്മം ചെയ്യാറുണ്ടെന്നു സമ്മതിക്കുന്ന രണ്ട് ഡോക്ടർമാരെ പരിചയപ്പെടുകയുണ്ടായി. പെൺകുട്ടികളുടെയും ആൺകുട്ടികളുടെയും ചേലാകര്മ്മം  അവരുടെ ക്ലിനിക്കിൽ സ്ഥിരമായി നടക്കാറുണ്ടെന്ന് അവർ അവകാശപ്പെട്ടു. അവരുടെ വാദമനുസരിച്ച്  കേരളത്തിന്റ പലഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും സ്ത്രീകൾ സുന്നത്ത് ചെയ്യാനായി അവരെ സമീപിക്കുകയും, അവരുടെ പെൺമക്കളെയും, മരുമകളെയും കൊണ്ട് വരാറുണ്ടെന്നും പറയുന്നു. ഇവരുടെ എണ്ണത്തിൽ വർദ്ധനവും ഉണ്ടെന്ന് അവർ പറയുന്നു.

ഡോക്ടർ വിശദീകരിക്കുന്നത്, പെൺസുന്നത്തിനു സ്ത്രീകളുടെ യോനീഛദത്തിന്റെ (clitoris) അറ്റത്തുള്ള തോല് നീക്കുകയാണ് ചെയ്യുക. ഇത് clitoral hood എന്നാണുഅറിയപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് “വൈവാഹികജീവിതം അത്യാഹ്ലാദകരമാക്കുന്നു”. മാത്രമല്ല ചില ഭർത്താക്കന്മാരും, ഭാര്യമാരും ഇതിനു നിർബന്ധം പിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സൗദിയിലും ഈജിപ്തിലും ആഫ്രിക്കയിലും ഇത് സർവ്വസാധാരണമാണെന്നും- ഇതിൽ യാതൊരു അപകടം  ഇല്ലെന്നും അവർ സാക്ഷ്യപെടുത്തുന്നു.

എന്നിരിക്കിലും, കോഴിക്കോട്ടുള്ള ഈ ഡോക്ടർമാർ വിവരിച്ച രീതിയിലുള്ള ചേലാകർമ്മം ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ (WHO) Female Genital Mutilation / Cutting (FGM/ C) എന്ന നിർവചനത്തിൽപെടുന്നതാണ്. ഇതാവട്ടെ മാനുഷികാവകാശങ്ങൾ ഹനിക്കുകയും, സ്ത്രീകൾക്ക് എതിരായുള്ള വിവേചനപൂർണ്ണനടപടിയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതും ആണ്. ലോകാരോഗ്യസംഘടന FGM/ Cയെ ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കുന്നു “സ്ത്രീകളുടെ ബാഹ്യമായി കാണപ്പെടുന്ന യോനി വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കല്ലാതെ പൂർണ്ണമോ ഭാഗികമോ ആയി നീക്കം ചെയ്യുന്നതോ, മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നതോ ആയ എല്ലാ രീതിയിലുള്ള പ്രവർത്തിയും ഇതിൽപെടുന്നു”

ലോകാരോഗ്യസംഘടനാ FGM/ C അതിന്റെ തീവ്രത അനുസരിച്ച് നാല് തരമായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏറ്റവും തീവ്രത കുറഞ്ഞതും -എന്നാൽ ഏറ്റവും പൊതുവായി നടത്തപെടുന്നതും ഇതിൽ ടൈപ് വൺ എന്ന്  വിളിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്രചർമ്മം മുറിച്ച്  നീക്കുന്ന രീതിയാണ്.

കേരളത്തിലെ പെൺസുന്നത്ത്:

സ്ത്രീചേലാകർമ്മത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു മലയാളം ബ്ലോഗിൽ വന്ന കമന്റ് കാണുകയും , സഹിയോയെ ബന്ധപ്പെടുകയും ചെയ്ത ഒരു മലയാളിയിൽ നിന്നാണ് നമ്മുടെ അന്വേഷണം തുടങ്ങുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവ് വച്ച്, കേരളത്തിൽ ഇത്  നടത്തുന്നത് “ഒസ്സാതികൾ” എന്ന് പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ക്ഷുരകന്മാർ ആയിരുന്നു- അപൂർവ്വമായി ഡോക്ടർമാരും.

ഇതനുസരിച്ച്  സഹിയോ പ്രവർത്തകർ മലബാറിലെ ചില ആശുപത്രികൾ സന്ദർശിക്കുകയും , അന്വേഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ ഹോസ്പിറ്റലുകളിൽ ഞങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട ഡോക്ടർമാർ ഇങ്ങനെയൊരു ആചാരത്തെ കുറിച്ച് കേട്ടറിവ്  മാത്രമാണെന്നും , അതൊരു രീതിയിലും അംഗീകരിക്കുകയോ പിന്തുടരുകയോ ചെയ്യാറില്ല എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു. മാത്രമല്ല, അങ്ങനെയുള്ള എന്തെങ്കിലും കണ്ടാൽ അത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയും ചെയ്യും എന്നും പറഞ്ഞു.  ഇതിനു ശേഷമാണ് സുന്നത്ത് ക്ലിനിക് എന്ന് പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചെറിയ ക്ലിനിക്കിൽ ഇത് ചെയ്യാറുണ്ട് എന്ന് അവിടെയുള്ള ഡോക്ടർ തന്നെ യാതൊരു സങ്കോചവും ഇല്ലാതെ സമ്മതിച്ചത്.

അന്വേഷണത്തിനായി സഹിയോപ്രവർത്തകർ ആവശ്യക്കാരായി നടിക്കുകയും അവരെ സമീപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രവർത്തക തന്നെ ഭർതൃവീട്ടിൽ നിന്നും നിർബന്ധിക്കുന്നു എന്ന വ്യാജേന അതിനെ പറ്റി കൂടുതൽ അറിയാൻ വന്നതാണെന്നും പേടിയുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞു. “ഇവിടെ ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്യാറുണ്ടല്ലോ” എന്നായിരുന്നു ലേഡി ഡോക്ടറുടെ മറുപടി. തുടർന്ന് അത് ചെയ്യുന്ന രീതി വിശദമായി പറഞ്ഞു തരികയും “ലൈംഗിക സുഖം വർദ്ധിക്കുകയും” “വൈവാഹികജീവിതത്തിനു ഒഴിച്ച് കൂടാനാവാത്തതും” എന്ന് ഊട്ടിഉറപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ പറയുകയും ചെയ്തു. തങ്ങളുടെ അടുത്ത് വൈവാഹിക കൗസലിങ്ങിന് വരുന്നവരോട് തങ്ങൾ പെൺസുന്നത്ത് നീർദ്ദേശിക്കാറുണ്ടെന്നും, അതവരുടെ ലൈംഗികജീവിതവും വിവാഹജീവിതവും ആനന്ദപ്രദമാക്കും എന്നും ഇവർ അവകാശപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിലെ എല്ലാ വിഭാഗം മുസ്ലിങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ ഇത് വളരെ പ്രചാരം നേടുന്നുണ്ടെന്നും ആളുകൾ അന്വേഷിച്ച് വരുന്നുണ്ടെന്നും ഇവർ പറയുന്നു.  മാത്രമല്ല, എല്ലാ പ്രായത്തിലുള്ള പെൺകുട്ടികളിലും ചെയ്ത പരിചയം തങ്ങൾക്കുണ്ടെന്നും ഇവർ അവകാശപ്പെടുന്നു. വളരെ കുഞ്ഞുകുട്ടികൾക്ക് അധികവും പുരുഷഡോക്ടർ ആണ് ചെയ്യാറുള്ളതെന്നും മറ്റുള്ളവ താനാണ്  കൈകാര്യം ചെയ്യാറുള്ളതെന്നും ലേഡി ഡോക്ടർ പറഞ്ഞു. പൂർണ്ണ സ്വകാര്യത ക്ലിനിക് വാഗ്ദാനം ചെയുന്നു.   ചേലാകർമ്മത്തിനു മുൻപേ ലോക്കൽ അനസ്തീസിയ ചെയ്ത് ആ ഭാഗം മരവിപ്പിക്കുകയും , തുടർന്ന് വേദനസംഹാരിയും നൽകുന്നതായിരിക്കും. മുറിവ് ഉണങ്ങാൻ അഞ്ചു മുതൽ ആറു ദിവസം എടുക്കും എന്നാണു അറിയിച്ചത്.

“കൈക്കുഞ്ഞായിരിക്കുന്പോൾ ചെയ്യുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. പക്ഷെ ഇപ്പോൾ ഒരു പാട് സ്ത്രീകൾ അവരുടെ പ്രസവശേഷം, സുന്നത്ത് ചെയ്യാറുണ്ട്. അതാകുന്പോൾ പ്രസവസമയത്ത് ഉള്ള തുന്നലും, ഇതിന്റെ തുന്നലും എല്ലാം ഒരു വേദനയിൽ കഴിഞ്ഞു കിട്ടും. ശേഷം അവരുടെ ലൈംഗികസുഖവും ഇരട്ടിക്കും. പ്രസവശേഷം പലരുടെയും സുഖം കുറയുന്നതായി കാണാം.” എന്ന് ലേഡി ഡോക്ടർ വിശദീകരിക്കുന്നു.

മുസ്ലിം സ്ത്രീകൾക്ക് ഇത് നിർബന്ധമാണോ എന്ന് സഹിയോ  ചോദിച്ചപ്പോൾ “നിബന്ധമൊന്നുമല്ല. പക്ഷെ ഭർത്താവും അമ്മായിയമ്മയും പറയുകയാണെങ്കിൽ നിങ്ങൾ ചെയ്തേ തീരൂ, നിങ്ങൾക്ക് അത്  നീർബന്ധം തന്നെയാണ്” എന്ന് ഡോക്ടർ മറുപടി നൽകുന്നു.

ക്ലിനിക്കിലെ പുരുഷഡോക്ടർ, ഹദീസിൽ നാലഞ്ചിടത്ത്ഇ ഇതിനെ കുറിച്ച് വളരെ വ്യക്തമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ടെന്നും, അവ വായിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കുമെന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല സൗദിയിലും ഈജിപ്തിലും ആഫ്രിക്കയിലും എത്രയോ ആയിരം വര്ഷങ്ങളായി ഇത് പിന്തുടരുന്നുണ്ടല്ലോ എന്നും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ആ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇത്തരം ആചാരങ്ങളെ കുറിച്ച് പേടിപ്പെടുത്തുന്ന കഥകളും , അതിനെതിരായി വിവാദങ്ങളും കണ്ടതായി പ്രവർത്തകർ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ “അതൊക്കെ വെറുതെയാണ്. ഒരു ചെറിയ മുറിവ് മാത്രമാണ്, അല്ലാതെ മുഴുവനായി മുറിച്ച് കളയുകയൊന്നും ഇല്ല” എന്ന് ഡോക്ടർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

എന്നാൽ, ഈ ക്ലിനിക്കിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റിൽ ആൺകുട്ടികളുടെ സുന്നത്തിനെ കുറിച്ച് മാത്രമേ പരസ്യം ചെയ്തിട്ടുള്ളൂ എന്ന കാര്യം ചൂണ്ടി കാണിച്ചപ്പോൾ, അവർ അത് വിട്ടു പോയതാണെന്നും, അതൊന്നു മറക്കാതെ ചെയ്യണം എന്ന് പരസ്പരം ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മാത്രമല്ല പ്രവർത്തകരോട് ഞങ്ങളുടെ സുഹൃത്തുക്കളോടും കുടുംബക്കാരോടും ഈ സർവ്വീസ് ഇവിടെ ലഭ്യമാണെന്ന് അറിയിക്കണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

പെൺസുന്നത്ത്  കേരളത്തിൽ എത്രത്തോളം വിപുലമാണ് എന്നതിന് കണക്കുകൾ ഇല്ല- എത്ര കാലമായി എന്നതിനോ. സ്ത്രീലൈംഗികത സംബദ്ധമായ വിഷയമായത് കൊണ്ടും, മതത്തിന്റെ ഒരു ഘടന കാരണവും വളരെ സ്വകാര്യമായി മാത്രം, ഒരു പക്ഷെ, അനുഷ്ഠിച്ച്വരുന്ന ഇത്തരം ആചാരങ്ങളെ കുറിച്ച് വിവരം ശേഖരിക്കുന്നത് പ്രയാസമേറിയതാണ്. സഹിയോയുടെ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് ഒടുവിൽ; പെൺസുന്നത്തിനു വിധേയയായ രണ്ട് പേര് ; കേരളത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീയെയും കോയന്പത്ത്തൂരിൽ നിന്നു ഒരു സ്ത്രീയെയും കണ്ടെത്തുകയും സഹിയോ ബന്ധപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ രണ്ടു പേരും ഒരു വിധത്തിലും ഇതിനെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനോ സാക്ഷ്യപെടുത്താനോ തയ്യാറായില്ല.

പെൺസുന്നത്ത് ഇന്ത്യയിൽ നിയമവിരുദ്ധമാണോ?

ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ വിവരണം അനുസരിച്ച്, പെൺസുന്നത്ത് കൊണ്ട്  യാതൊരു വിധത്തിലുമുള്ള നേട്ടവുമില്ല എന്ന് മാത്രമല്ല അത് ദോഷകരമാണ് താനും. ടൈപ്പ് വൺ FGM/ Cയുടെ ദൂഷ്യഫലങ്ങൾ വേദന, രക്തംപോക്ക്, മൂത്രാശയ അണുബാധ, യോനീകോശങ്ങൾക്കു  സംഭവിക്കാവുന്ന പരിക്ക്, ലൈംഗികപ്രശ്നങ്ങൾ, മാനസികമായ ആഘാതങ്ങൾ എന്നിവ  WHO  രേഖപെടുത്തുന്നു.  യോനിയുടെയും മൂത്രനാളത്തിന്റെയും ഇടയിലുള്ള യോനീച്ഛദം അഥവാ ക്ലിറ്റോറിസ് അതിവൈകാരികമായ നാഡികോശങ്ങളാൽ സന്പന്നമായ ഒരു അവയവഭാഗമാണ്. അതിന്റെ ഏകലക്ഷ്യം സ്ത്രീകളുടെ ലൈംഗിക ആനന്ദം മാത്രമാണ്. അത് മുറിച്ച് മാറ്റുകയോ, പരിക്കേൽപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ലൈംഗികാസ്വാദനവും ഉത്തേജനവും കുറയുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

FGC  ഒരു ഇസ്‌ലാമിക ആചാരമല്ല, ഇതിനെ കുറിച്ച് ഖുർആനിൽ എവിടെയും പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുമില്ല. ഇത് മുസ്ലിംകളുടെ ഇടയിൽ മാത്രം കണ്ടു വരുന്ന ഒരു ആചാരമല്ല താനും. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ ക്രിസ്ത്യാനികളും, ജൂതന്മാരും, അനിമിസ്റ്റ്  വിഭാഗക്കാരും ഇത് പിന്തുടരാറുണ്ട്.

ലോകത്തെ  41 രാജ്യങ്ങളിൽ പെൺചേലാകർമ്മം നിയമവിരുദ്ധമാണ് – ഇതിൽ ഈജിപ്തും ചില  ആഫ്രിക്കൻരാജ്യങ്ങളും ഉൾപെടും.  ഇന്ത്യയിൽ ഇതിനെതിരെ നിലവിൽ ഒരു നിയമങ്ങളും ഇല്ല – എന്നാൽ ഒരു സ്വത്രന്ത്രവക്കീൽ ഇതിനെതിരായി സമർപ്പിച്ച പൊതുതാല്പര്യഹർജി ഇപ്പോൾ സുപ്രീംകോടതിയുടെ പരിഗണയിലുണ്ട്.

മെയ് എട്ടാം തീയതി സുപ്രീംകോടതി കേന്ദ്രസർക്കാരിനോടും, നാല് സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളോടും ഈ പൊതുതാല്പര്യ ഹർജിയോട് പ്രതികരിക്കാൻ ആവശ്യപെട്ടിട്ടുണ്ട്.  മെയ് 29നു, വനിതാശിശുവികസനമന്ത്രാലയം ശ്രീമതി മേനകഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ, ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിന്റെയും Protection of Children from Sexual Offence  അഥവാ POSCOയുടെയും കീഴിൽ സ്ത്രീചേലാകർമ്മം സ്വയമേവ നിയമവിരുദ്ധമായി തീരും എന്ന് പ്രസ്താവനയിറക്കി.

സഹിയോയെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാൻ:

സഹിയോ; സ്ത്രീ ചേലാകർമ്മം , പെൺസുന്നത്ത്, ഖാറ്റ്നാ എന്നിങ്ങനെയുള്ള FGC  ആചാരങ്ങൾ ദക്ഷിണ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് തുടച്ചുനീക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സന്നദ്ധസംഘടനയാണ്.

നിങ്ങളിൽ ആർക്കെങ്കിലും ഇതിനെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിവുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നെങ്കിൽ ഞങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടാവുന്നതാണ്. info@sahiyo.com എന്ന അഡ്രസ്സിൽ നിങ്ങൾക്ക് മെയിൽ ചെയ്യാം.

വാർത്താമാധ്യമങ്ങളോടുഒരുഅപേക്ഷ

പെൺസുന്നത്ത് എന്ന ആചാരം പലർക്കും ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സത്യം ആണെന്ന് ഞങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു.  ഇത് മീഡിയയിൽ സെൻസേഷൻ ആകാവുന്ന ഒരു വിഷയുമാണ്. എന്നിരുന്നാലും ഇതിനു വിധേയമായ സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും ഇത് വളരെ വൈകാരികമായ ഒരു വിഷയം ആണെന്ന് കൂടി ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിനാൽ, ഈ വിഷയം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകർ, എഡിറ്റർ, ഫോട്ടോഗ്രാഫർ, ഗ്രാഫിക്ഡിസൈനേഴ്സ്, ബ്ലോഗേഴ്സ് എന്നിവർ സമചിത്തതയോടും സഹാനുഭൂതിയോടും കൂടി വർത്തിക്കണം എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

– ഇതിനു വിധേയയായ സ്ത്രീകളുടെയും പെൺകുട്ടികളുടെയും സ്വകാര്യതയെമാനിക്കുക : പെൺസുന്നത്ത് ഒരു തരത്തിലുള്ള ലിംഗ-വിവേചന അക്രമമാണ്, അതിനാൽ നിങ്ങൾ ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യുന്പോഴും, അവരുടെ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്പോൾ അവരുടെ പേരോ മറ്റു വിവരങ്ങളോ , അവരുടെ പൂർണ്ണസമ്മതത്തോടെയല്ലാതെ പുറത്ത് വിടരുത്. അവരെ “ഇര” “അതിജീവിച്ചവൾ” അതോ മറ്റുവല്ല വാക്കുകളാൽ സംബോധന ചെയ്യാമോ എന്ന് അവരോട് തന്നെ ചോദിച്ച് ഉറപ്പ് വരുത്തുക.

– ഛേദം പ്രതി മുറിക്കൽ: FGC എന്നത് പലപ്പോഴും FGM അഥവാ Female Genital Mutilation എന്ന് വിളിച്ച് കാണാറുണ്ട്. Mutilation അഥവാ ഛേദം എന്ന വാക്കു ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെ കുറിച്ച് ആചാരമനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ തർക്കങ്ങളുണ്ട് . അവരതിന് പറയുന്ന  കാരണങ്ങൾ ഛേദം എന്ന വാക്കിനു ഒരു വിപരീതലക്ഷ്യാർത്ഥം ഉണ്ടെന്നും ആരും അവരുടെ പെണ്മക്കളെ വികലമാക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടു കൂടി ഇത് ചെയ്യാറില്ല എന്നും പറയുന്നു. സാമൂഹികവും, മതപരവും, സാമുദായികവുമായ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഈ  ആചാരം അനുഷ്ടിക്കപെടുന്നത്. ലോകമെന്പാടുമുള്ള സാമൂഹികപ്രവർത്തകർ  Female Genital Cutting എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കാനാണ് താത്പര്യപെടുന്നത്-  ലോകാരോഗ്യസംഘടന ഇത് ശരിവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

– അതിവൈകാരികമായ ഭാഷയും ചിത്രങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കുക:

“അപരിഷ്‌കൃതം” “ദാരുണം” “ഗോത്രീയം” എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദങ്ങൾ പെൺസുന്നത്തിനെ കുറിച്ച്  എഴുതുന്പോൾ ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രധ്ധിക്കുക. സുന്നത്തിനു വിധേയരായ സ്ത്രീകൾക്ക് ഇത്  അരോചകമായിതോന്നിയേക്കും. ഇത്തരം പദപ്രയോഗങ്ങൾ അവരെ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും അവർക്ക് ഒരു തിരിച്ച് വരവ് ദുസ്സഹമാവുകയും ചെയ്യും.

ചോര ഇറ്റി വീഴുന്ന ബ്ലേഡ്,  കരയുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾ, ബലമായി വിടർത്തി പിടിച്ച കാലുകൾ, പൊത്തി പിടിച്ച വായ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചിത്രങ്ങളും ഗ്രാഫിക്കുകളും  ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കുക.

– സഹിയോയുടെ വെബ്സൈറ്റിൽ പോയാൽ നിങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാവുന്നതാണ്. അവരുടെ മീഡിയ റിസോർസ് ഗൈഡ് സഹായകമായിരിക്കും. http://www.sahiyo.com